و سومى اشد آنها است ، و اين نشان مىدهد كه صاحبان باغ خود را مستحق شديدترين سرزنشها مىدانستند .
سرانجام آنها بعد از اين بيدارى و هشيارى و اعتراف به گناه و بازگشت به سوى خدا ، رو به درگاه او آوردند ، و گفتند : « اميد است پروردگارمان گناهان ما را ببخشد ، و باغستان بهتر از اين باغ بجاى آن در اختيار ما بگذارد » ( * ( عَسى رَبُّنا أَنْ يُبْدِلَنا خَيْراً مِنْها ) * ) .
« چرا كه ما به سوى او روى آوردهايم ، و به ذات پاكش دل بستهايم ، و حل اين مشكل را نيز از قدرت بىپايان او مىطلبيم » .
( * ( إِنَّا إِلى رَبِّنا راغِبُونَ ) * ) ( 1 ) .
آيا به راستى اين گروه از كار خود پشيمان شدند ، و در برنامه خويش تجديد نظر كردند ، و تصميم قاطع گرفتند كه اگر در آينده مشمول نعمت الهى شوند حق شكر آن را ادا كنند ؟ و يا مانند بسيارى از ظالمان كه وقتى گرفتار طوفان عذاب مىشوند موقتا بيدار مىگردند اما همين كه طوفان فرو نشست باز همان برنامهها تكرار مىگردد ؟
در اين زمينه در ميان مفسران گفتگو است ، آنچه از لحن آيه بعد احتمالا استفاده مىشود اين است كه توبه آنها به خاطر اينكه شرائطش جمع نبود پذيرفته نشد ، ولى در بعضى از روايات مىخوانيم كه آنها از روى خلوص نيت توبه كردند ، و خداوند توبه آنها را قبول كرد ، و باغى بهتر به آنها عنايت
هامش
( 1 ) « راغبون » از ماده « رغبت » است ، اين ماده هر گاه با « الى » يا « فى » متعدى شود به معنى تمايل به چيزى است ، و هر گاه با « عن » متعدى شود به معنى انصراف و بىاعتنايى نسبت به چيزى است .