است ، در حالى كه اين واژه به معنى حشر در قيامت نيست بلكه به هر گونه اجتماع و خروج از قرارگاه و حاضر شدن در ميدان اطلاق مىشود ، چنان كه در آيه 17 سوره نمل مىخوانيم : وَحُشِرَ لِسُلَيْمانَ جُنُودُه مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ وَالطَّيْرِ : « لشكريان سليمان از جن و انس و پرندگان نزد او جمع شدند » .
و همچنين در مورد اجتماع براى مشاهده مبارزه موسى با ساحران فرعونى مىخوانيم : وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى « قرار ما اين است كه همه مردم هنگامى كه روز بالا مىآيد جمع شوند » ( طه - 59 ) .
سپس مىافزايد : شما هرگز گمان نمىكرديد كه آنها از اين ديار خارج شوند و آنها نيز گمان داشتند كه دژهاى محكمشان از شكست آنها و عذاب الهى مانع مىشود « ( * ( ما ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّه ) * ) .
آنها چنان مغرور و از خود راضى بودند كه تكيه گاهشان دژهاى نيرومند و قدرت ظاهريشان بود ، اين تعبير آيه نشان مىدهد كه يهود بنى نضير در مدينه از امكانات وسيع و تجهيزات فراوانى بهره مند بودند ، به گونه اى كه نه خودشان باور مىكردند به اين آسانى مغلوب شوند و نه ديگران ، ولى از آنجا كه خدا مىخواست به همه روشن سازد كه چيزى در برابر اراده او قدرت مقاومت ندارد حتى بدون آنكه جنگى رخ دهد آنها را از آن سرزمين بيرون راند ! لذا در ادامه آيه مىفرمايد : « اما خداوند از آنجا كه گمان نمىكردند به سراغشان آمد ، و در قلبشان وحشت و ترس افكند ، به گونه اى كه خانههاى خود را با دست خويش و با دست مؤمنان ويران مىكردند » ( * ( فَأَتاهُمُ اللَّه مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ ) * ) .
آرى خدا اين لشكر نامرئى ، يعنى لشكر ترس را كه در بسيارى از
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 489
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٨٩