و لا تنظروا فى ذنوب العباد كانكم ارباب ، و انظروا فى ذنوبكم كانكم عبيد ، و الناس رجلان : مبتلى ، و معافى ، فارحموا اهل البلاء ، و احمدوا اللَّه على العافية :
« بدون ذكر خداوند زياد سخن مگوييد كه موجب قساوت قلب است ، و قلب قساوتمند از خدا دور است ، و به گناهان بندگان همچون ارباب نسبت به بنده اش نگاه نكنيد ، بلكه به گناهان خويش بنگريد همچون بنده اى در برابر مولى ، مردم دو دستهاند : گروهى مبتلا ، و گروهى اهل عافيت ، نسبت به مبتلايان ترحم كنيد ، و خدا را بر عافيت سپاس گوئيد » ( 1 ) .
و از آنجا كه زنده شدن قلبهاى مرده با ذكر الهى و پيدا كردن حيات معنوى در پرتو خشوع و خضوع در مقابل قرآن ، شباهت زيادى به زنده شدن زمينهاى مرده به بركت قطرات حياتبخش باران دارد در آيه بعد مىافزايد : « بدانيد كه خداوند زمين را بعد از مرگ آن زنده مىكند » ( * ( اعْلَمُوا أَنَّ اللَّه يُحْيِ الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها ) * ) .
« ما آيات خود را در صحنه آفرينش و نيز در صحنه وحى براى شما تبيين كرديم شايد انديشه كنيد » ( * ( قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ) * ) .
در حقيقت اين آيه هم اشاره اى است به زنده شدن زمينهاى مرده به وسيله باران ، و هم زنده شدن دلهاى مرده به وسيله ذكر اللَّه و قرآن مجيد كه از آسمان وحى بر قلب پاك محمد ص نازل شده است و هر دو شايسته تدبر و تعقل است .
و لذا در روايات اسلامى اشاره به هر دو شده است :
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود :
العدل بعد الجور
« منظور زنده شدن زمين به وسيله عدالت است بعد از آنكه
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 9 صفحه 238 .