نامش « رقيب » و فرشته سمت چپ نامش « عتيد » است ، گرچه آيه مورد بحث صراحتى در اين مطلب ندارد ، ولى با ملاحظه مجموع آيات چنين تفسيرى بعيد به نظر نمىرسد .
در اينكه اين دو فرشته چه سخنانى را مىنويسند ؟ در ميان مفسران گفتگو است :
جمعى معتقدند همه را مىنويسند ، حتى ناله اى را كه دردمند در موقع درد سر مىدهد ! در حالى كه بعضى ديگر عقيده دارند تنها الفاظ خير و شر و واجب و مستحبّ يا حرام و مكروه را مىنويسند و كارى به مباحات ندارند .
اما عموميت تعبير آيه نشان مىدهد كه تمامى الفاظ و گفتار آدمى ثبت مىشود .
جالب اينكه در حديثى از امام صادق ع آمده است كه
ان المؤمنين اذا قعدا يتحدثان قالت الحفظة بعضها لبعض اعتزلوا بنا ، فلعل لهما سرا و قد ستر اللَّه عليهما ! :
« هنگامى كه دو مؤمن كنار هم مىنشينند و بحثهاى خصوصى مىكنند ، حافظان اعمال به يكديگر مىگويند : ما بايد كنار رويم ، شايد آنها سرى دارند كه خداوند آن را مستور داشته » .
راوى مىگويد : « مگر خداوند عز و جل نمىفرمايد * ( ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْه رَقِيبٌ عَتِيدٌ ) * : « هيچ سخنى انسان نمىگويد مگر اينكه فرشته مراقب و آماده ثبت اعمال نزد آن حاضر است » ؟
امام فرمود :
ان كانت الحفظة لا تسمع فان عالم السر يسمع و يرى :
« اگر حافظان سخنان آنها را نشنوند خداوندى كه از اسرار با خبر است مىشنود و مىبيند » ! ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « اصول كافى » مطابق نقل « نور الثقلين » جلد 5 صفحه 110 .