و اينها همه اشارههاى پر معنايى به توسعه الطاف خداوندى است .
آخرين آيه مورد بحث باز روى مساله فرشتگان ثبت اعمال تكيه كرده ، مىگويد : « هيچ سخنى را انسان تلفظ نمىكند مگر اينكه نزد آن فرشته اى مراقب و آماده براى انجام ماموريت است » ( * ( ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْه رَقِيبٌ عَتِيدٌ ) * ) ( 1 ) .
در آيه گذشته سخن از ثبت تمامى اعمال آدمى بود ، و در اين آيه روى خصوص الفاظ و سخنان او تكيه مىكند ، و اين به خاطر اهميت فوق العاده و نقش مؤثرى است كه گفتار در زندگى انسانها دارد ، تا آنجا كه گاهى يك جمله مسير اجتماعى را به سوى خير يا شر تغيير مىدهد .
و هم به خاطر اينكه بسيارى از مردم سخنان خود را جزء اعمال خويش نمىدانند ، و خود را در سخن گفتن آزاد مىبينند ، در حالى كه مؤثرترين و خطرناكترين اعمال آدمى همان سخنان او است .
بنا بر اين ذكر اين آيه بعد از آيه گذشته از قبيل ذكر خاص بعد از عام است .
« رقيب » به معنى مراقب و « عتيد » به معنى كسى است كه مهياى انجام كار است ، لذا به اسبى كه مهياى دويدن است « فرس عتيد » مىگويند ، و به كسى كه چيزى را ذخيره و نگهدارى مىكند نيز « عتيد » گفته مىشود ( از ماده « عتاد » بر وزن جهاد به معنى ذخيره كردن ) .
غالب مفسران معتقدند كه « رقيب » و « عتيد » همان دو فرشته اى است كه در آيه قبل به عنوان « متلقيان » از آنها ياد شده است ، فرشته سمت راست
هامش
( 1 ) ضمير در « لديه » به « قول » بر مىگردد ، اين احتمال نيز وجود دارد كه به گوينده باز گردد ولى احتمال اول مناسبتر است .