كه براى هر انسانى جداگانه موجود است هر امتى نيز نامه اعمالى متعلق به جمع و گروه خود دارد ، اين معنى با توجه به اينكه انسان داراى دو نوع اعمال است « اعمال فردى » و « اعمال جمعى و گروهى » مطلب عجيبى به نظر نمىرسد ، و وجود دو گونه نامه اعمال از اين نظر كاملا طبيعى است ( 1 ) .
تعبير « تدعى » نشان مىدهد كه از آنها دعوت مىشود كه بيانيه و نامه اعمال خود را بخوانند ، اين شبيه همان مطلبى است كه در آيه 14 سوره اسراء آمده است : اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً : « نامه اعمالت را بخوان ، كافى است كه خود حسابگر خويش باشى » ! بار ديگر از سوى خداوند به آنها خطاب مىشود و به عنوان تاكيد مىگويد :
« اين كتاب ما است كه به حق با شما سخن مىگويد ، و اعمال شما را بازگو مىكند » ! ( * ( هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ ) * ) .
آن روز كه شما هر چه مىخواستيد انجام مىداديد هرگز باور نمىكرديد كه اعمالتان در جايى ثبت شود ، ولى « ما دستور داده بوديم كه تمام اعمالى را كه انجام مىداديد بنويسند » ( * ( إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * ) .
« نستنسخ » از ماده « استنساخ » در اصل از « نسخ » گرفته شده كه به معنى زائل كردن چيزى به وسيله چيز ديگر است ، مثلا گفته مىشود : « نسخت الشمس الظل » ( خورشيد سايه را از ميان برد ) .
سپس در مورد نوشتن كتابى از روى كتاب ديگر به كار رفته است بىآنكه كتاب اول نابود شود .
هامش
( 1 ) بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه منظور از « كتاب » در آيه فوق « كتاب آسمانى » است كه بر آن امت نازل شده ، ولى ظاهر آيه مخصوصا با توجه به آيه بعد همان نامه اعمال است و اكثر مفسران نيز بر همين عقيده هستند .