در آيه بعد مرحله نهايى دادرسى قيامت را بيان مىكند ، آنجا كه هر گروهى به نتيجه اعمال خود مىرسند ، مىفرمايد : « اما كسانى كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام دادند پروردگارشان آنها را در رحمت خود وارد مىكند » ( * ( فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِه ) * ) .
ذكر « فاء تفريع » در اينجا دليل بر اين است كه نتيجه نگاهدارى حساب اعمال و آن دادگاه عدل الهى همين است كه مؤمنان در رحمت الهى وارد مىشوند .
طبق اين آيه ، ايمان به تنهايى كافى نيست كه از اين موهبت عظيم برخوردار شوند بلكه عمل صالح نيز شرط آن است .
تعبير به « ربهم » ( پروردگارشان ) كه از لطف مخصوص خداوند حكايت مىكند با تعبير به « رحمت » بجاى « بهشت » تكميل مىشود .
و جمله پايان آيه كه مىفرمايد : « اين پيروزى آشكار است » ( * ( ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ ) * ) به اوج كمال مىرسد .
« رحمت الهى » مفهوم وسيعى دارد كه دنيا و آخرت را در برمىگيرد ، و در آيات قرآن بر معانى زيادى اطلاق شده است ، گاه بر مساله هدايت ، گاه نجات از چنگال دشمن ، گاه باران پر بركت ، گاه به نعمتهاى ديگرى همچون نعمت نور و ظلمت ، و در موارد بسيارى نيز به بهشت و مواهب خدا در قيامت اطلاق شده است .
جمله « ذلك الفوز المبين » يك بار ديگر در سوره انعام آيه 16 تكرار شده است ، منتها در آنجا « فوز مبين » ( پيروزى آشكار ) در مورد كسانى است كه از عذاب الهى رهايى مىيابند : مَنْ يُصْرَفْ عَنْه يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَه وَذلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ اما در اينجا در باره كسانى است كه در بهشت و رحمت الهى وارد مىشوند ، و در واقع هر دو پيروزى بزرگ است : نجات از عذاب ، و دخول در كانون رحمت حق .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٨٢