توجه به اين نكته نيز لازم است كه جمعى از مفسران جمله « * ( وَالَّذِي فَطَرَنا ) * » را سوگند نگرفتهاند بلكه آن را عطف بر « * ( ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ ) * » مىدانند ، و بنا بر اين معنى مجموع جمله چنين مىشود : « ما هرگز تو را بر اين دلائل روشن و بر خدايى كه ما را آفريده است مقدم نخواهيم شمرد » .
ولى تفسير اول صحيحتر به نظر مىرسد ، چون عطف اين دو بر يكديگر چندان مناسب نيست . ( دقت كنيد )
3 - « مجرم » ، كيست ؟
با توجه به آيات فوق كه مىگويد : « هر كسى ، مجرم وارد صحنه محشر شود ، براى او آتش دوزخ است » كه ظاهر آن جاودانگى عذاب مىباشد ، اين سؤال پيش مىآيد كه مگر هر مجرمى چنين سرنوشتى دارد ؟
ولى با توجه به اينكه در آيه بعد كه نقطه مقابل آن را بيان مىكند كلمه « مؤمن » آمده است روشن مىشود كه منظور از « مجرم » در اينجا ، كافر است ، به علاوه استعمال اين كلمه به معنى كافر در بسيارى از آيات قرآن نيز ديده مىشود .
مثلا در مورد قوم لوط كه هرگز به پيامبرشان ايمان نياوردند مىخوانيم :
وَ أَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ : « ما بارانى از سنگ بر آنها فرستاديم ، ببين پايان كار مجرمان به كجا رسيد » ؟ ( اعراف - 84 ) .
و در سوره فرقان آيه 31 مىخوانيم : وَكَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ : « ما براى هر پيامبرى دشمنانى از مجرمان ( كافران ) قرار داديم » .
4 - جبر محيط افسانه است ؟
سرگذشت ساحران در آيات فوق نشان داد كه مساله جبر محيط يك دروغ بيش نيست ، انسان فاعل مختار است و صاحب آزادى اراده ، هر زمان تصميم