و ما را ناراحت مىكند ، اين چه عبادتى است ؟ اين چه برنامه اى است ؟ ، به پيامبر ص دستور مىدهد : « نمازت را زياد بلند مخوان ، زياد هم آهسته مخوان ، بلكه ميان اين دو راه اعتدال را انتخاب كن » ( * ( وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخافِتْ بِها وَابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا ) * ) .
بنا بر اين آيه فوق كارى به مساله نمازهاى « جهريه » و « اخفاتيه » به اصطلاح معروف فقهى ندارد ، بلكه ناظر به افراط و تفريط در بلند خواندن و آهسته خواندن است ، مىگويد نه بيش از حد بلند بخوان و فرياد بزن ، و نه بيش از حد آهسته كه تنها حركت لبها مشخص شود و صدايى به گوش نرسد .
شان نزولى را كه بسيارى از مفسران از ابن عباس نقل كردهاند نيز مؤيد همين معنى است .
روايات متعددى كه از طرق اهل بيت از امام باقر و امام صادق ع در ذيل اين آيه آمده است نيز اشاره به همين تفسير مىكند ( 1 ) .
بنا بر اين تفسيرهاى ديگرى كه براى اين آيه ذكر شده است همگى بيگانه از مطلب به نظر مىرسد .
اما اينكه حد اعتدال در اينجا چگونه است ، و جهر و اخفاتى كه از آن نهى شده چه مىباشد ؟ ظاهر اين است كه « جهر » به معنى فرياد كشيدن ، و « اخفات » به معنى آهسته خواندن آن چنان كه خود انسان هم نشنود مىباشد .
در تفسير « على بن ابراهيم » از امام صادق ع چنين نقل شد كه در تفسير آيه فرمود :
الجهر بها رفع الصوت ، و التخافت بها ما لم تسمع نفسك ، و اقرأ بين ذلك :
« جهر اين است كه زياد صدا را بلند كنى ، و اخفات آن است كه حتى خودت نشنوى ، هيچيك از اين دو را انجام نده ، بلكه حد وسط ميان آن دو
هامش
( 1 ) به تفسير نور الثقلين جلد سوم صفحه 233 به بعد مراجعه شود .