منفعت است يا دفع زيان ، در حالى كه اينها قدرتى از خود ندارند كه مشكلى را بر طرف سازند و نه حتى مشكلى را جابجا كنند ، يعنى از درجه شديدتر لا اقل به درجه خفيفتر تنزل دهند كه معلوم شود آنها از خود قدرتى دارند .
بنا بر اين ذكر جمله * ( وَلا تَحْوِيلًا ) * بعد از * ( فَلا يَمْلِكُونَ كَشْفَ الضُّرِّ ) * اشاره به اين است كه آنها نه توانايى بر تاثير كامل در بر طرف ساختن مشكلات دارند و نه تاثير ناقص در دگرگونى آنها .
« زعمتم » از ماده « زعم » ، معمولا به پندار نادرست گفته مىشود ، لذا از ابن عباس نقل شده كه هر جا كلمه « زعم » در قرآن به كار رفته به معنى دروغ و كذب ( و عقيده بى اساس ) است .
« راغب » در كتاب مفردات مىگويد : الزعم حكاية قول يكون مظنة للكذب . . . : « زعم به معنى نقل سخن ( يا عقيده ) اى است كه احتمال دروغ در آن مىرود ، لذا در تمام مواردى كه در قرآن به كار رفته در مورد مذمت و نكوهش است » .
كلمه « كشف » در اصل به معنى كنار زدن پرده يا لباس و مانند آن از روى چيزى است و اگر اين تعبير ( كشف ضر ) در مورد بر طرف ساختن غم و اندوه و بيمارى و ناراحتى نيز اطلاق مىشود به خاطر آنست كه گويى غم و اندوه و بيمارى همچون پرده اى بر چهره جان و تن انسان مىافتند ، چهره حقيقى را كه سلامت و آسايش و آرامش است ، مىپوشاند ، به همين جهت بر طرف ساختن اين اندوه و ناراحتى به عنوان « كشف ضر » تلقى مىشود .
توجه به اين نكته نيز لازم است كه تعبير به « الذين » در اين آيه بيانگر آنست كه منظور همه معبودهاى غير اللَّه نيست ، بلكه معبودهايى همچون فرشتگان و حضرت مسيح ع و مانند آنها است ( زيرا « الذين » معمولا براى جمع عاقل گفته مىشود ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٣