واقع شوند و استقلال داشته باشند ؟ ( 1 ) .
اما اين تفسير كه آنها به هر وسيله اى كه نزديكتر است به خدا تقرب مىجويند احتمال بسيار بعيدى است ، زيرا ضمير « هم » در « ايهم » كه معمولا براى جمع مذكر است با اين معنى سازگار نيست بلكه بايد « ايها » باشد « به علاوه » ايهم اقرب « به صورت مبتدا و خبر است در حالى كه طبق اين معنى بايد به صورت مفعول يا بدل از مفعول به كار رود ( دقت كنيد ) .
« وسيله » چيست ؟
اين كلمه در دو مورد در قرآن مجيد به كار رفته يكى در اينجا و ديگرى در آيه 35 سوره مائده و همانگونه كه در ذيل آيه 35 سوره مائده گفتهايم وسيله به معنى « تقرب جستن » و يا چيزى است كه باعث تقرب مىشود ( و يا نتيجه اى كه از تقرب حاصل مىگردد ) .
و به اين ترتيب « وسيله » مفهوم بسيار وسيعى دارد كه هر كار نيك و شايسته اى را شامل مىشود و هر صفت برجسته در مفهوم آن درج است ، چرا كه همه اينها موجب قرب پروردگار است .
در جملههاى بسيار پر مغزى كه از على ع در خطبه 110 نهج البلاغه نقل شده مىخوانيم « بهترين وسيله اى كه بندگان با آن به درگاه خدا تقرب مىجويند ايمان به خدا ، برپا داشتن نماز ، اداء زكات ، روزه ماه رمضان ، حج و عمره ، صله رحم ، انفاق و بخشش در راه خدا در نهان و آشكار ، و تمام اعمال نيكى است كه
هامش
( 1 ) در اين صورت « ايهم » از نظر تركيب نحوى فقط مىتواند بدل از ضمير « يبتغون » بوده باشد .
( 2 ) گذشته از اين « ايهم اقرب » به صورت مبتدا و خبر است در حالى كه طبق اين معنى بايد به صورت مفعولى يا بدل از مفعول به كار رود .