در اينجا به چند نكته بايد توجه كرد :
1 - اجتماعات شكوهمند
از آيات فوق اهميتى را كه اسلام به جامعههاى بزرگ و مراكز پرجمعيتتر مىدهد روشن مىشود ، جالب اينكه اسلام از محيطى عقب افتاده برخاست ، محيطى كه بويى از تمدن در آن به مشام نمىرسيد ، در عين حال اهميت خاصى براى عوامل سازنده تمدن قائل است و مىگويد : آنها كه در نقاط دور افتاده از شهر زندگى مىكنند ، حتى از نظر ايمان و معلومات مذهبى عقبترند .
چرا كه آنها امكانات كافى براى تعليم و تربيت در اختيار خوددارى نمىكنند بنا بر اين شايسته ندارند .
لذا در نهج البلاغه مىخوانيم كه على ع فرمود :
و الزموا السواد الاعظم فان يد اللَّه مع الجماعة
: « به مراكز بزرگ بپيونديد ، زيرا دست خدا همراه جماعت است » ( 1 ) .
ولى مفهوم اين سخن آن نيست كه همه مردم رو به سوى شهرها آورند ، و روستاها را كه مايه آبادى شهرها است به ويرانى بكشانند ، بلكه به عكس بايد علم و دانش شهر را به روستا برد ، و براى تقويت اصول تعليم و تربيت و پايههاى دين و ايمان و بيدارى و آگاهى آنان كوشش و تلاش كرد .
بدون شك اگر روستانشينان را به حال خود رها كنند و دريچه اى از علوم و دانشهاى شهرى و آيات كتب آسمانى و تعليمات پيامبر ص و پيشوايان بزرگ را به سوى آنها نگشايند ، كفر و نفاق به سرعت آنها را فرا خواهد گرفت ، آنها مخصوصا در برابر تعليم و تربيت صحيح ، پذيرش بيشترى دارند ، زيرا قلبهاى صاف ، و افكار دست نخورده ، در ميان آنان فراوان ، و شيطنتها و حيله گريهاى شهر در ميان آنها كمتر است !
هامش
( 1 ) نهج البلاغه خطبه 127 .