بود كه در برابر من قرار گرفت و نفس اماره ، حق را بر من مشتبه كرد و هوى و هوس بر من چيره شد « .
* ( ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ ) * در اين جمله اشاره به يكى ديگر از شرائط توبه كرده و مىفرمايد : « سپس به زودى توبه كنند » .
در باره اين كه منظور از « قريب » ( زمان نزديك ) چيست ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، جمع زيادى آن را به معنى قبل از آشكار شدن نشانههاى مرگ مىگيرند ، و آيه بعد را كه مىگويد پس از ظهور علائم مرگ توبه پذيرفته نمىشود ، شاهد بر آن مىدانند ، بنا بر اين تعبير به « قريب » شايد بخاطر اين است كه اصولا زندگى دنيا هر چه باشد كوتاه و پايان آن نزديك است .
اما بعضى ديگر آن را به معنى زمان نزديك به گناه گرفتهاند ، يعنى به زودى از كار خود پشيمان شود و بسوى خدا بازگردد ، زيرا توبه كامل آن است كه آثار و رسوبات گناه را به طور كلى از روح و جان انسان بشويد ، و كمترين اثرى از آن در دل باقى نماند ، و اين در صورتى ممكن است كه در فاصله نزديكى قبل از آنكه گناه در وجود انسان ريشه بدواند و به شكل طبيعت ثانوى در آيد از آن پشيمان شود ، در غير اين صورت غالبا اثرات گناه در زواياى قلب و جان انسانى باقى خواهد ماند ، پس توبه كامل توبه اى است كه به زودى انجام پذيرد ، و كلمه « قريب » از نظر لغت و فهم عرف ، نيز با اين معنى مناسبتر است .
درست است كه توبه بعد از زمان طولانى نيز پذيرفته مىشود ، اما توبه كامل نيست و شايد تعبير به « * ( عَلَى اللَّه ) * » : ( توبه اى كه بر خدا لازم است آن را بپذيرد ) نيز اشاره به همين معنى باشد زيرا اين تعبير تنها در اين آيه از قرآن آمده است و مفهوم آن اين است كه پذيرش اين گونه توبهها از حقوق بندگان مىباشد در حالى كه پذيرش توبههاى دور دست از طرف خداوند يك نوع تفضل است ، نه حق .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 314
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣١٤