ايمان « است يعنى با ايمان از دنيا رفتن ، و كسانى كه در لحظه پايان زندگى كافر باشند ، اعمال گذشته آنها ( حتى اعمال نيكى كه در حال ايمان انجام دادهاند ) طبق صريح آيات قرآن ( 1 ) حبط و نابود مىگردد ، توبههاى آنان از گناه اگر چه در حال ايمان انجام شده نيز در چنين صورتى نابود خواهد شد .
بطور خلاصه شرط قبولى توبه دو چيز است : نخست اين كه قبل از مشاهده نشانههاى مرگ باشد و ديگر اين كه انسان ، با ايمان از دنيا برود .
ضمنا از اين آيه استفاده مىشود كه انسان نبايد توبه را به تاخير اندازد ، زيرا ممكن است بطور ناگهان مرگ او فرا رسد و درهاى توبه به روى او بسته شود و جالب توجه اين كه تاخير توبه كه از آن به « تسويف » تعبير مىكنند در آيه فوق همرديف « مرگ در حال كفر » قرار داده شده است و اين نشانه اهميتى است كه قرآن به اين موضوع مىدهد .
* ( أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً ) * در پايان آيه مىفرمايد : « براى اين هر دو دسته ، عذاب دردناكى مهيا كردهايم » . احتياج به تذكر ندارد كه توبه علاوه بر آنچه گفته شد شرائط ديگرى نيز دارد كه در آيات مناسب به آن اشاره خواهد شد .
هامش
( 1 ) - سوره بقره - 217 .