* ( فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّه عَلَيْهِمْ وَكانَ اللَّه عَلِيماً حَكِيماً ) * پس از ذكر شرائط توبه مىفرمايد : « خداوند توبه چنين اشخاصى را مىپذيرد و خداوند دانا و حكيم است » .
* ( وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ ) * . . .
در اين آيه اشاره به كسانى كه توبه آنها پذيرفته نمىشود نموده ، مىفرمايد :
« كسانى كه در آستانه مرگ قرار مىگيرند و مىگويند اكنون از گناه خود توبه كرديم توبه آنان پذيرفته نخواهد شد » .
دليل آن هم روشن است ، زيرا در حال احتضار و در آستانه مرگ ، پردهها از برابر چشم انسان كنار مىرود ، و ديد ديگرى براى او پيدا مىشود ، و قسمتى از حقايق مربوط بجهان ديگر و نتيجه اعمالى را كه در اين زندگى انجام داده با چشم خود مىبيند و مسائل جنبه حسى پيدا مىكند ، واضح است كه در اين صورت هر گناهكارى از اعمال بد خود پشيمان مىگردد ، و همانند كسى كه شعله آتشى را نزديك خود ببيند از آن فرار مىكند .
مسلم است كه اساس تكليف و آزمايش پروردگار بر اين گونه مشاهدهها نيست ، بلكه بر ايمان به غيب و مشاهده با چشم عقل و خرد است .
به همين دليل در قرآن مجيد مىخوانيم : هنگامى كه نخستين نشانههاى عذاب دنيا بر بعضى از اقوام پيشين آشكار مىگشت باب توبه به روى آنها بسته مىشد ، در سرگذشت فرعون مىخوانيم : حَتَّى إِذا أَدْرَكَه الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ أَنَّه لا إِله إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِه بَنُوا إِسْرائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ ( يونس - 90 - 91 ) : « تا آن زمان كه غرقاب دامن او را گرفت ، صدا زد الان ايمان آوردم كه معبودى جز معبود بنى اسرائيل نيست و من از تسليم شدگانم ، اما به او گفته مىشود الان اين سخن را مىگويى ؟ و پيش از اين نافرمانى كرده و از مفسدان بودى ! ؟ به همين دليل توبه تو پذيرفته نخواهد شد .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 315
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣١٥