در تفسير در المنثور ، در شان نزول اين قسمت از آيه ، از « ابن عباس » ، چنين نقل شده كه گروهى از صحابه و ياران پيغمبر اكرم ص سؤال كردند ( اينكه مىگوييد در راه خدا انفاق كنيد ) ما نمىدانيم چه مقدار از اموال خود را انفاق كنيم آيا همه را در راه خدا به نيازمندان بدهيم يا مقدارى از آن را ( 1 ) .
در پاسخ آنها آيه فوق ، نازل گرديد و به آنها دستور داد در انفاق خود رعايت عفو كنيد ، اكنون ببينيم عفو در اينجا به چه معنى است ؟
« عفو » در اصل - به گفته راغب در مفردات - به معنى قصد بر گرفتن چيزى است يا به معنى چيزى كه بر گرفتن آن آسان است .
و از آنجا كه اين معنى ، بسيار گسترده است ، بر مصاديق گوناگونى اطلاق شده ، از جمله بخشش و آمرزش ، از بين بردن اثر ، حد وسط و ميانه هر چيز ، و مقدار اضافى چيزى ، و بهترين قسمت مال ، ظاهرا دو معنى اول متناسب با مفهوم آيه نيست و به نظر مىرسد ، مراد يكى از سه معنى اخير باشد ، يعنى در انفاق حد وسط را رعايت كنيد و يا مقدار اضافى از نيازمنديهاى خود را انفاق نمائيد و يا به هنگام انفاق به سراغ قسمتهاى بى ارزش مال نرويد ، از بهترين قسمتها كه بر گرفتن آن براى خودتان به خاطر مرغوبيت سهل و آسان است در راه خدا نيز از همان انفاق كنيد .
در روايات اسلامى نيز ، آيه فوق به همين معنى تفسير شده است .
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم كه فرمود :
العفو الوسط :
« منظور از عفو ( در آيه فوق ) حد وسط است » . ( 2 )
و در تفسير على بن ابراهيم مىخوانيم
لا اقتار و لا اسراف
: « نه سختگيرى باشد و نه اسراف » . ( 3 )
و در « مجمع البيان » از امام باقر ع آمده است : عفو ، ما زاد خوراك سال
هامش
( 1 ) در المنثور ، جلد 1 صفحه 253 .
( 2 و 3 ) نور الثقلين ، جلد 1 ، صفحه 210 .