5 - اما كلمه « رب » در اصل به معنى مالك و صاحب چيزى است كه به تربيت و اصلاح آن مىپردازد و كلمه « ربيبه » كه به دختر همسر انسان گفته مىشود از همين جا گرفته شده است ، زيرا او هر چند از شوهر ديگرى است ولى زير نظر پدر خوانده اش پرورش مىيابد .
اين كلمه بطور مطلق تنها به خدا گفته مىشود ، و اگر به غير خدا اطلاق گردد حتما به صورت اضافه است مثلا مىگوئيم « رب الدار » ( صاحب خانه ) « رب السفينة » ( صاحب كشتى ) ( 1 ) .
در تفسير « مجمع البيان » معنى ديگرى نيز بر آن افزوده است و آن شخص بزرگى است كه فرمان او مطاع مىباشد ، اما بعيد نيست كه هر دو معنى بيك اصل باز گردد ( 2 ) .
6 - كلمه « عالمين » جمع « عالم » است و عالم به معنى مجموعه اى است از موجودات مختلف كه داراى صفات مشترك و يا زمان و مكان مشترك هستند ، مثلا مىگوييم عالم انسان و عالم حيوان و عالم گياه ، و يا مىگوئيم عالم شرق و عالم غرب عالم امروز و عالم ديروز ، بنا بر اين « عالم » خود به تنهايى معنى جمعى دارد و هنگامى كه به صورت « عالمين » جمع بسته مىشود اشاره به تمام مجموعههاى اين جهان است .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه جمع با « ين » معمولا براى جمع عاقل است در حالى كه همه عالمهاى اين جهان صاحبان عقل نيستند ، به همين دليل بعضى از مفسران كلمه « عالمين » را در اينجا اشاره به گروهها و مجموعه هايى از صاحبان
هامش
( 1 ) قاموس اللغه ، و مفردات راغب ، و تفسير مجمع البيان ، و تفسير البيان .
( 2 ) بايد توجه داشت كه « رب » از ماده « ربب » است نه از ماده « ربو » و به اصطلاح مضاعف است نه ناقص ولى در معنى اصلى رب مفهوم پرورش و تربيت افتاده است و لذا در فارسى معمولا آن را به عنوان پروردگار ترجمه مىكنند ( دقت كنيد ) .