بيجان و جاندار » ( 1 ) .
اما اشتباه نشود كه در ميان اين روايات تضادى وجود ندارد ، زيرا اگر چه كلمه « عالمين » مفهومش گسترده و وسيع است ، ولى از آنجا كه گل سر سبد مجموعه موجودات جهان « انسان » مىباشد ، گاهى انگشت مخصوصا روى او گذارده مىشود ، و بقيه را تابع و در سايه او مىبيند ، بنا بر اين اگر در روايت امام سجاد ع تفسير به انسانها شده بخاطر آن است كه هدف اصلى در اين مجموعه بزرگ انسانها هستند .
8 - اين نكته نيز قابل توجه است كه بعضى عالم را به دو گونه تقسيم كردهاند :
عالم كبير و عالم صغير ، و منظورشان از عالم صغير وجود يك انسان است ، چرا كه وجود يك انسان خود به تنهايى مجموعه اى است از نيروهاى مختلفى كه حاكم بر اين عالم بزرگ مىباشد ، و در حقيقت انسان نمونه بردارى از همه جهان است .
آنچه سبب مىشود كه مخصوصا ما روى مفهوم وسيع عالم تكيه كنيم آن است كه بعد از جمله * ( « الْحَمْدُ لِلَّه » ) * آمده در اين جمله همه حمد و ستايش را مخصوص خدا ميشمريم ، سپس * ( رَبِّ الْعالَمِينَ ) * را به منزله دليلى بر آن ذكر مىكنيم ، مىگوئيم :
همه ستايشها مخصوص او است چرا كه هر كمالى و هر نعمتى و هر موهبتى كه در جهان وجود دارد مالك و صاحب و پروردگارش او مىباشد .
نكتهها :
1 - خط سرخ بر همه ربالنوعها
مطالعه تاريخ اديان و مذاهب نشان مىدهد كه منحرفان از خط توحيد راستين ، همواره براى اين جهان ربالنوعهايى قائل بودند ، سرچشمه اين تفكر
هامش
( 1 ) تفسير نور الثقلين جلد 1 صفحه 17 .