و نيز اگر خورشيد نورافشانى مىكند ، ابرها باران مىبارند ، و زمين بركاتش را به ما تحويل مىدهد ، اينها نيز همه از ناحيه او است ، بنا بر اين تمام حمدها به او بر مىگردد .
و به تعبير ديگر جمله « * ( الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * » ، اشاره اى است هم به توحيد ذات و هم صفات و هم افعال ( دقت كنيد ) .
2 - اصولا توصيف « اللَّه » در اينجا به * ( « رَبِّ الْعالَمِينَ » ) * ، در واقع از قبيل ذكر دليل بعد از بيان مدعا است ، گويى كسى سؤال مىكند چرا همه حمدها مخصوص خدا است ، در پاسخ گفته مىشود : براى اينكه او * ( « رَبِّ الْعالَمِينَ » ) * و پروردگار جهانيان است .
قرآن مجيد مىگويد الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَه : « خداوند كسى است كه آفرينش هر چيزى را به بهترين صورت انجام داد » ( سجده - 7 ) و نيز مىگويد : وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّه رِزْقُها : « هر جنبنده اى در زمين است روزيش بر خدا است » ( هود - 6 ) .
3 - از كلمه « حمد » اين نكته نيز به خوبى استفاده مىشود كه خداوند همه اين مواهب و نيكيها را با اراده و اختيار خود ، ايجاد كرده است ، بر ضد گفته آنان كه خدا را همانند خورشيد يك مبدء مجبور فيض بخش مىدانند .
4 - جالب اينكه « حمد » تنها در آغاز كار نيست ، بلكه پايان كارها نيز چنان كه قرآن به ما تعليم مىدهد با حمد خدا خواهد بود .
در مورد بهشتيان مىخوانيم دَعْواهُمْ فِيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ وَآخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ : « سخن آنها در بهشت نخست منزه شمردن خداوند از هر عيب و نقص ، و تحيت آنها سلام ، و آخرين سخنشان الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ است » ( يونس - 10 ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 29
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٩