و اما آن چهارده تا ، پس چهارده « قنديل » نور است آويزان بين آسمان هفتم و حجابها و تا روز قيامت كه با نور خداوندى فروغ مىدهد .
و در خبر ديگر است : - در جلد چهارم بحارالانوار و كتاب الاختصاص - كه آن 14 قنديل نور ، معلق بين عرش و كرسى است و طول هر قنديلى يك صد سال راه است . و در بعضى نسخ به جاى 14 قنديل 18 حجاب و طول آنها يك صد هزار سال راه ذكر شده است .
شرح : « قنديل » در عرف به معناى چراغ و فانوس بيضى شكل است . و اين معنا به ويژه با ملاحظهء خطوط و پيوندهايى كه در ساختمان فانوس براى اتصال قطعات شيشه به كار برده شده ، مناسبت تام با اين مقام دارد ! زيرا « قنديل » به معناى مزبور و از جهت بيضى بودن شكل آن ، به نظام شمسى شبيه است . و نيز از نقطه نظر اين كه در ميان فانوس شعلهاى است كه روشنى فانوس ناشى از آن است ، همچنين در وسط نظام شمسى هم جرم خورشيد منشأ روشنايى است . پس اطلاق قنديل بر نظام شمسى از نظر تشبيه و مجاز صحيح است . و اما تطبيق مضامين خبر بر تعدد عوالم از چند جهت است :
جهت اول : مفاد جملهء « معلقاً بين العرش و الكرسي » است ، زيرا عرش عبارت است از محيط جميع نظامات و عوالم ، و كرسى كنايه از محيط نظام شمسى ماست و ما بين دو محيط ، فضاى وسيعى است كه شموس متعدد و بزرگ با پيروان خود ، در آن شناور و پرتو افكنند !
جهت دوم : موضوع : « طول هر قنديل يك صد هزار سال راه است » ! چه وسعت هر نظام شمسى معلوم است و حتى خورشيد ما ، با اين كه نسبتاً كوچك است ، طول قطر محيط نظامش ، بيش از هزار ميليون فرسنگ است . و كلمهء « معلقه » را اگر به « تخفيف » لام بخوانيم ، مقصود خورشيدهاى روشن و درخشان است و اگر به « تشديد » آن را بخوانيم ، بر تمام اجرام آسمانى صادق است و مقصود معلق بودن نظامات شمسى
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 450
مساهمون: خسرو شاهى
ص٤٥٠