سههزار سال است ، چقدر است ؟ و ابعاد ساير نظامات را بدين قياس بگيريد و ببينيد چقدر از عالم شمسى ما دورند كه جاذبهء آنها - با آن قوت و شدت و عظمت - در جذب دنبالهدارها يا جاذبهء شمس ما مقاومت نتوان كرد !
مقالهء شانزدهم
در انوار نعمانيه و شرح صحيفه سيد نعمت اللَّه از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام روايت شده است : خدا صد هزار قنديل آفريده و همه را به عرش معلق ساخته است و تمام آسمانها و زمين و آنچه در آنهاست ، حتى بهشت و دوزخ همه در يك قنديل است و جز خدا كسى نمىداند كه در ساير قنديلها چيست ؟ « 1 » شرح : با اين كه تا اندازهاى وجه شباهت قنديل به نظام شمسى را سابقاً گفتيم ، ولى لازم است به طور مشروحترى وجوه مشابهت را بيان كنيم :
وجه اول : شكل قنديل « بيضى » است و شكل مجموعهء نظام شمسى هم به عقيده متأخرين « بيضى » است .
وجه دوم : قنديل مشتمل بر جسم لطيفى است كه در وسط آن است و « نور و نار » از خود به اطراف منتشر مىكند و نظام شمسى هم بنا بر عقيدهء متأخرين مشتمل بر كرهء لطيفهء شمس است كه در وسط مستقر بوده و « نور و نار » از خود به سيارات مىبخشد .
وجه سوم : قنديل در هوا آويزان است و بر ديوار يا چيز ديگرى تثبيت شده نيست و نظام شمسى هم فقط معلق و مربوط به جاذبيت ثوابت است و تثبيت شده در داخل جسم ديگرى نيست ، چنان كه پيشينيان پنداشتهاند .
وجه چهارم : جرم روشنىبخشى كه در قنديل است ، در وسط حقيقى آن نيست و به يك حد آن نزديكتر است و شمس هم در وسط حقيقى نظام شمسى نيست و نسبت
هامش
( 1 ) . متن خبر : « إنّ اللَّه تعالى خلق مائة ألف قنديل و علّقها بالعرش و السموات و الأرض و مافيها حتى الجنة و النار كلّها في قنديل واحد و لايعلم ما في القناديل الباقية إلّا اللَّه سبحانه . . . » . ( س )