مندرج است ، از نظر دور نشود . « 1 »
مقالهء چهاردهم
در بحارالانوار و مناقب ابنشهرآشوب از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است :
ما بين هر قائمه از قوائم عرش تا قائمهء ديگر ، به اندازه مسافتى است كه مرغى در ده هزارسال پرواز آن را طى كند - و در خبر ديگر به اندازه هزار سال پرواز مرغ سريع السير و در نسخهء ديگر ده هزار سال است - و عرش در هر روزى هفتاد هزار رنگ از نور مىپوشد ! و خدا را فرشتهاى است موسوم به « خرقاييل » كه هجده هزار بال دارد و ما بين هر بالى تا بال ديگر وى ، پانصد سال راه است ! . . . . گويا آن فرشته روزى تمنا كرد كه بداند در بالاى عرش چيست ؟ پس خدا بالهاى او را دو برابر كرد و به امر خدا پرواز نمود و مدت بيست هزار سال با آن 36 هزار بال خود پريد و چون خسته شد و ايستاد ، ديد تازه هنوز بر رأس يكى از قوائم عرش نرسيده است . . . باز نيرو و بالهاى وى مضاعف شد و سىهزار سال ديگر پريد و باز هم نرسيد ! پس از طرف خدا به او وحى شد : اگر با تمام قوا و بالهاى خود تا روز رستخيز پرواز كنى ، به ساق عرش نخواهى رسيد . « خرقاييل » از روى عجز زبان به « سبحان ربي الأعلى » گشود و بال فرو بست ! « 2 »
هامش
( 1 ) . شايد وجه لطف جملهء مزبور صراحت آن باشد در مطلوب و مدعاى ما اين است : عرش عبارت است از كليهء عوالم هستى و محيط است بر كليهء نظامات شمسى و در اين خبر هم هر يك از ساقهاى عرش را عبارت از يك نظام شمسى گرفته ، زيرا آن را تشبيه به استدارهء آسمان و زمين نموده است . و شايد لطيفه ، نكتهء ديگرى باشد و اميدوارم در اين صورت مؤلف محترم بعدها وجه آن را در ضمن نظرياتى كه دارند افاده فرمايند . ( ف )
( 2 ) . متن حديث : عن الإمام الرابع علي السجاد عليه السلام فى حديث طويل إلى أن قال عليه السلام : « إنّ بين القائمة من قوائم العرش و القائمة الثانية خفقان الطير المسرع ألف عام » - و في نسخة : عشرة ألف عام - و العرش يكسى كلّ يوم سبعين ألف لوناً من النور وللَّه ملك اسمه خ خ خرقاييل له ثمانية عشر ألف جناح ما بين الجناح إلى الجناح خمسمائة عام فخطر له خاطر هل فوق العرش شيء فراده اللَّه تعالى مثلها أجنحة أُخرى فكان له ستة و ثلاثون ألف جناح ما بين الجناح إلى الجناح خمسمائة عام ثمّ أوحى اللَّه تعالى إليه أيّها الملك طر فطار مقدار عشرين ألف عام فلم ينل رأس قائمة من قوائم العرش ثمّ ضاعف اللَّه تعالى له في الجناح و القوة و أمره أن يطير فطار مقدار ثلاثين ألف عام فلم ينل أيضاً فأوحى اللَّه تعالى أو طرت إلى نفخ الصور مع أجنحتك و قوتك لم تبلغ إلى ساق عرشي . فقال : الملك سبحان ربى الاعلى » . ( س )