در شكل شمارهء 17 كوههاى آتشفشان ماه ديده مىشود . « 1 »
هامش
( 1 ) . طبق آخرين تحقيقات دانشمندان ، آتشفشان خاص كره زمين يا كرهء ماه نيست ، بلكه در اغلب كرات آسمانى ، با توجه به شرايط ويژه خودشان ، آتشفشانهاى مهيبى وجود دارد كه قابل قياس با آتشفشانهاى كره زمين و ماه نيست .
هم اكنون با استفاده از وسايل و ابزار علمى جديد ، روشن شده است كه در مشترى ، زهره ، مريخ و سيارات ديگر آتشفشانهاى سهمگينى وجود دارد . . . ما در اينجا فقط به نقل خلاصهاى از آنچه را كه دانشمندان معاصر در اين زمينه نوشته و منتشر ساختهاند ، نقل مىكنيم و طبيعى است كه در يك پاورقى نمىتوان به تفصيل پرداخت :
« مشترى در ميان آسمان پُرستاره همچون هلال باريكى خودنمايى مىكند و لكهء بزرگ سرخ رنگ آن همانند چشمى غول پيكر به فضاى پيرامون زل زده است . قدرى پايينتر ، بر روى قمر آن « آيو » رودخانههاى سياه ، قهوهاى و زردرنگى از گوگرد در ميان چشمانداز سياره به هر سو روانند . ناگهان غرشى نه چندان قوى زمين را مىلرزاند . خاك صخره با لرزشى شديد ، شكاف بر مىدارد و يك آتشفشان از اعماق درون آن جريانى از گدازه را كه به رنگ آبى مايل به خاكسترى است به سوى آسمان تهى از هوا روان مىكند . تمامى سطح اين ماه كوچك با سرعتى در حدود يك متر در هر هزار سال در زير گدازههاى آتشفشانى مدفون مىشود . به عبارت ديگر تا چند قرن بعد تمامى نقشههايى كه از سطح « آيو » در دست داريم بىفايده خواهند شد !
« آيو » يكى از قمرها و سيارات فراوان منظومه شمسى ماست كه صاحب آتشفشان هستند . مدارك و شواهد مربوط به آتشفشانى ، حداقل بر روى نه دنيا شناسايى شدهاند . بررسى و شناخت اين آتشفشانها به آگاهى ما از سياره خودمان كمك مىكند . بسيارى از دانشمندان معتقدند كه اگر آتشفشانها نبودند امروز ما اينجا نبوديم ! آنها مىگويند احتمالًا بيشتر حجم هوايى كه تنفس مىكنيم از قلب يك آتشفشان بيرون آمده باشد .
مدتها پيش ، بلافاصله پس از آن كه منظومه شمسى ما شكل گرفت ، بادهاى نيرومند خورشيدى كه از خورشيد جوان ما منشأ مىگرفتند ، اتمسفر سيارات درونى منظومه را كه عبارت از عطارد ، زهره ، زمين و مريخ هستند ، با خود بردند ، ولى گازهاى بيشترى براى ساختن اتمسفر اين سيارات در راه بودند . سنگهاى راديواكتيو ، اين سيارات را از درون داغ مىكردند و بخشى از اين گرما از طريق آتشفشانها به خارج راه مىيافت . در تاريخ اوليه سيارهء خود ما ( زمين ) آتشفشانها ، بخار آب ، دى اكسيد كربن و گازهاى ديگرى را به آسمان مىفرستادند .
اين فعاليت آتشفشانى اتمسفر ديگرى را پديد آورد و به آفرينش اقيانوسها كمك كرد . در همين زمان هواى زمين توسط گياهان و جانوران دگرگون شد و اين رويداد جهان ما را به مكان زيباى كنونى تبديل كرد .
همان گرماى درونى راديواكتيوى كه در سيارهء ما آتشفشانها را برمىافروزد ، در سيارات ديگر و به خصوص در مريخ و زهره نيز آشكارا چنين كرده است . -