برگرديم به مضمون خبر : يك نكته ديگر هم از مفاد آن استفاده مىشود و آن اين است : قمر علاوه بر نورى كه از خورشيد كسب مىكند ، خودش هم داراى نور و روشنى است ، و اين نكتهاى است كه جز گروهى از متأخرين هيچ يك از حكما بدان قائل نشدهاند در كتاب حدائق النجوم از « هرشل » نقل شده است : اجرام تاريك به طور كلى خود داراى نورى خفيف مىباشند و بعضى هم به دو دليل اين مدعا را تأييد كردهاند :
1 . بسيار مىشود كه در اوقات « محاق » ماه را در روز مىبينيم ؛
2 . هميشه ماه را در حال خسوف و كسوف كلى با يك نور ضعيفى مايل به سرخى مشاهده مىكنيم . بديهى است اگر ماه از خود داراى نور و روشنى نباشد ، در اين دو حال ديدن آن ممكن نيست . و هيچ استبعادى هم ندارد كه اين نور خفيف ذاتى در قبال نور قوى و اكتسابى آن ، مستهلك به حساب آيد .
دوم : كسى كه در قول به حرارت اشعهء قمر بر همهء متأخرين پيش گرفته حضرت امام باقر عليه السلام است . شخصى از آن حضرت پرسيد : چرا خورشيد از ماه گرمتر است ؟
فرمود : خدا ماه را از روشنى نور آتش « 1 » و سپيدى آب زلال آفريده يك طبقه از اين و يك طبقه از آن تا هفت طبقه ! سپس لباسى از آب بر آن پوشانيد « 2 » از اين رو ماه از خورشيد خنكتر شد « 3 » .
سلسلهء سند و شرح مبسوط اين خبر در مقالهء سوم از مبحث اول مسئلهء صفات خورشيد مرقوم شد ( رجوع شود ) . چند مطلب از ظاهر اين خبر استفاده مىشود :
1 . جرم قمر مركب از طبقات و اجزاى عنصرى است چنان كه در قرون اخير
هامش
( 1 ) . اين جمله دلالت دارد كه نور ماه اكتسابى است .
( 2 ) . اشاره به وجود آب و دريا در كرهء ماه است !
( 3 ) . عَنِ الإمامِ الخامِسِ محمّد الباقرِ عليه السلام في جوابِ مَن سَأَلَهُ عَن القَمَرِ لِمَ صارَتِ الشَمسُ أَحَرَّ مِنه ؟ قال عليه السلام : إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ القَمرَ مِن ضُوءِ نُورِ النارِ ، و صَفْوِ الماءِ طَبَقاً مِن هذا طَبَقاً من هذا حتى إذا صارَتْ سبعة أطباقٍ ألبَسَها لِباساً مِن ماءٍ فمِن هنالِك صارَ القمرُ أبرَدَ مِنَ الشمسِ . . . .