اطلاق مىشود نه چيزهاى ديگر ! . . .
سوم : نور قمر آميخته با حرارت خفيفى است « 1 » چنان كه در صدر خبر مىفرمايد :
« از اين رو خورشيد گرمتر از ماه شد » . پس مزيت و فزونى خورشيد بر ماه از جهت حرارت ، مستلزم اين است كه ماه هم داراى حرارت باشد ولو خيلى كم ، تا گفته شود كه خورشيد گرمتر است .
چهارم : جرم قمر داراى طبقات آتشينى است كه در باطن آن نهفته است ، چنانكه در اين خبر مىفرمايد : « طبقاً من هذا و طبقاً من هذا حتى إذا صارت سبعة اطباق » .
مؤلف گويد : عدهاى از متأخرين ، اخيراً معتقد شدهاند : همچنان كه در جوف زمين اجزا و مواد آتشين نهفته و مخزون است و گاهى به واسطهء احتراق و جنبش و فشار اشتعال و بخار آن مواد بعضى از نقاط زمين شكافته ، و « آتشفشانى » پديد مىشود ، كرهء ماه نيز چنين است و طبق نقل كتاب حدائق النجوم اول كسى كه در قرص ماه وجود كوه آتش فشان را كشف كرد « پرفسور هوك » بود كه در كسوف حلقهدار سال 1836 ميلادى ، موفق بدين اكتشاف گرديد و در حال مراقبت دريافت كه در كرهء ماه صبح و شفق نيز هست ! و چون مقايسه كرد ، ديد روشنى آتشفشان ماه از روشنى شفق آن واضحتر است و به طورى كه ادعا كرده ، « وسعت دهانهء آن آتشفشان به حدى بود كه به چشمهاى عادى هم قابل رؤيت بوده است » !
هامش
( 1 ) . استاد « پيازى اسميت » حرارت ماه را بررسى و مقايسه نمود و ديد حرارتى كه از « شمع » به « شمعدان » خود درفاصلهء يك قدمى مىرسد ، بيشتر از حرارتى است كه از ماه به آن مىرسد ! و استاد « لنگلى » نيز پس از بررسى و تحقيق اعلام كرد كه حرارت ماه يك ميليونيم درجه حرارتى است . و من مىگويم : آتش و حرارت هر اندازه هم كه ضعيف باشد ، بالاخره اثر خود را مىبخشد ، چنان كه حرارت بدن مرغها در ايجاد جوجه نقش اساسى را به عهده دارد ، با آن كه در نظر ما جلوهاى ندارد !