شوند به وجود خورشيد يا ماه ديگرى جز خورشيد يا ماه ما ، يا بشرى غير از ما و مىگفتند ثوابت و سيارات ، همگى از خورشيد ما كسب نور مىكند و خورشيد ماست كه آنها را روشن مىدارد و گرنه آنها از خود نورى ندارند .
آرى شيخ الرئيس « ابن سينا » را گمان اين بود كه « نورانيت ثوابت ذاتى » است ، ولى نه به عنوان خورشيد بودن ، زيرا كه نورانيت ذاتى تنها كافى براى صدق اسم شمس نيست ، بلكه « شمسيت » شرايط ديگرى هم دارد از قبيل عظمت جرم و داشتن نظام خاص و عالم مخصوص وسيارات و اقمار مثل عالم شمسى ما .
اين حكيم هم از جملهء كسانى بود كه معتقد بودند همهء ثوابت تثبيت شده در درون فلك البروج است ! و هيچ كدام داراى نظام و عالمى نيست ، بلكه همه به طور كلى تابع و خاضع و جزو منقاد عالم ارضى و شمسى ماست ! خلاصه آن كه وى نيز مثل ساير حكماى سلف قاطع به وحدت و انفراد شمس در عالم وجود بود ! و فقط فرقى كه با ساير پيشينيان داشت اين بود كه او و بسيارى از فلاسفه بعد از وى ، گمان داشتند كه ثوابت و شهابها و حتى سيارات نيز بالذّات و به خودى خود روشن هستند و چون ماه ، نورشان اكتسابى از خورشيد نيست .
ولى بديهى است كه صرف اعتقاد به نورانيت ذاتى ثوابت و سيارات مستلزم اين نيست كه عنوان « شمسيت » هم براى آنها قائل شده باشند و گرنه بايستى كليهء اجرام را غير از زمين و ماه - اعم از ثوابت و سيارات و شهابها - خورشيد دانسته باشند و حال آن كه اين معنا واضح البطلان است !
حاصل آن كه : هيچ يك از پيشينيان قائل به جواز تعدد و كثرت خورشيد نبوده و تا اين قرون اخير كه هيئت جديد به سرحد كمال رسيده و دانشمندان و فلاسفه به وسيلهء ابزار جديد حلّ نور و دوربينها « تعدد شموس » را كشف و اعلام نموده و بلكه درجات « انوار ثوابت » و « اجزاى نيّره » و « عناصر » منشأ نور و آتش و حتى ابعاد و مقادير كرات را هم تعيين كردند !
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 314
مساهمون: خسرو شاهى
ص٣١٤