حرارت و ناريت نيست ؟ چنان كه در فلسفهء قديم مقرر بوده است .
عقيدهء پيشينيان ، مطابق مبانى حدسى و ظنى ، آن بود كه خورشيد ذاتاً نه گرم است و نه سرد ! و نه رطوبت دارد و نه خشك است ! زيرا كه اين صفات از خواص عنصريات است و اجرام عُلوى به كلى از عوارض عنصرى منزّه و از آثار عالم سفلى مبرايند !
خشكى و گرمى و سوزندگى كه از خورشيد ديده مىشود ، به عقيدهء قدما ناشى از خود خورشيد نبوده ، بلكه نور خورشيد در عالم وجود داراى خصوصيتى است كه چون بر سطح قطعات زمين تابيده و منعكس گردد حرارت و ساير آثار مشهوده حادث مىگردد ، پس منشأ حرارت ، در حقيقت اجزاى زمين است كه كسب نور مىكند ، نه جرم خورشيد كه نور مىدهد و فقط جرم خورشيد سبب و علت ظهور حرارت در اجزاى زمين است و حرارت ناشى از خود نور يا از خود خورشيد نيست ، بلكه نوردهنده فقط منشأ نور است و نور گيرنده منشأ آتش !
ولى بنا بر عقيدهء متأخرين كه خورشيد را منشأ « نور و نار » هر دو مىدانند - مثل چراغ - علامهء « مجلسى » در باب ركود خورشيد از منجمان حكايت كرده كه حرارت خورشيد مربوط به جرم خورشيد نيست ، تا عذاب مشركان منوط به نزديك شدن به چشمهء خورشيد باشد ! بلكه حرارت آن به اعتبار انعكاس نور آن است ، از اجسام پرحجم و از اين روست كه هر قدر از زمين دور تر ، حرارت كمتر است . و نيز در باب محو قمر نقل كرده است كه فلكيات قبول حرارت نمىكند و صحت نسبت اين مسئله به منجمان ، محل ترديد نيست .
* * * اهل هيئت جديد اتفاق نظر دارند در اين كه جرم خورشيد ذاتاً منشأ نور و آتش هر
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 288
مساهمون: خسرو شاهى
ص٢٨٨