هرگز ! از اين جهت بود كه عقول علماى قديم ما در فهم اين گونه اخبار مقدس كه انوار وحى و امامت از آنها ساطع و لامع است ، دچار حيرت و پريشانى گرديده بود . و چون از فرط قوت و شهرت آن عاجز از طرح و تكذيبش بودند ناچار در مقام شرح و تفسير آن به دست و پا افتادهاند و از آن جمله علامهء مجلسى است كه بعد از نقل خبر مىگويد : چون ظاهر اين خبر مخالف با حس و عيان است تأويل آن در مرحلهء امكان است ! سپس آن را بر يك نحوه معناى فاسد غير مناسبى تأويل كرده است . يا « سيد نعمت اللَّه جزايرى » در كتاب انوار نعمانيه مىگويد : پوشيده نيست كه اين حديث چقدر داراى اشكال است ! و تأويل آن هم ممكن نيست تا بتوان با اخبار و ظواهر آيات يا اقوال حكما و رياضىدانان تطبيقش كرد و با اين حال رد آن نيز سزاوار نيست و بايد سر تسليم و انقياد پيش آورده و آن را در عداد اخبار و آيات « متشابه » قرار داد !
اين عالم نبيل هر چند از جهت مخالفت اين حديث جليل با آراى حكما به راه صواب رفته ، ولى باز هم دچار اشتباه شده است كه آن را مخالف با ظواهر اخبار و آيات گرفته و عذر اشتباه وى آن كه از طرفى به طور تحقيق و اجتهاد وارد شرح آن نشده و از طرفى بوى فلسفه جديد را هم نشنيده است تا دريابد آنچه را كه ما دريافتيم و بحمداللَّه اين استنباطى كه ما كرديم از موهبت و فضل خداست كه هر كس را در خور بيند ، بخشش فرمايد ! علاوه بر حديث رضوى مزبور و قول حضرت على عليه السلام - دربارهء اين كه آسمانها در هوا معلق است - شاهد قوى ديگرى نيز براى اثبات صحت ترتيب مرقوم داريم و آن مضمونى است كه به طور تواتر در آثار اسلامى مشهود و معروف است : آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه همه از هم جدا هستند و فاصله ميان هر آسمانى با آسمان ديگر و مسافت بين هر زمينى تا زمين ديگر ، پانصد سال راه است . اگر در ظاهر اين مضمون به چشم تأمل و دقت بنگريد ، خواهيد ديد كه جز با ترتيب مزبور راست نيايد ! زيرا كه مقصود از پانصد سال راه به طور روشن معلوم نيست ، چه آن كه سير مسافت مختلف مىشود به اختلاف احوال و اوقات و
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 252
مساهمون: خسرو شاهى
ص٢٥٢