مىفرمايد :
و كَيفَ عَلَّقْتَ في الهواءِ سَماواتِكَ ؛
و چگونه آويزان كردهاى آسمانها را در هوا ؟
و در تفسير قمى در بيان آيه « مِنْ أَقْطارِ السَّمواتِ » « 1 » وارد شده است : چون روز رستخيز شود آسمان دنيا بر زمين احاطه مىكند و آسمان دوم بر آسمان سوم بر آسمان دوم و همچنين هر آسمان بالايى بر آسمان پايينى ، محيط مىشود . آن گاه منادى ندا مىكند كه اى گروه جن و انس . . . « 2 » .
ظاهر اين حديث مىرساند : آن ترتيبى كه پيشينيان دربارهء آسمانها قائل بودهاند چنان كه در شكل اول گذشت - كه هر آسمان زيرين در شكم آسمانى فوق باشد - جز در روز قيامت صورتپذير نيست و نظام هيئت بطلميوسى دربارهء آسمانها ، بر فرض اين كه گوييم مقصود از سماوات افلاك است تحقق پيدا نخواهد كرد مگر بعد از مبدل شدن نشئهء دنيا به نشئهء آخرت !
البته اخبار وارده بر خلاف ترتيب قدما بسيار است ، ولى فعلًا از ذكر آن صرف نظر كرده و به محل ديگر موكول نموده به شرح ترتيبى كه خودمان اختيار كردهايم شروع مىكنيم : به عنوان مقدمه بايد گفت كه متأخرين طبق دلايل و براهين نيرومندى معتقدند كه هفت كره از سيارات شمسى محاط و محفوف به كرهء بخار است ، مانند :
زمين ما ، زهره ، عطارد ، مريخ ، مشترى ، زحل و اورانوس ، ولى دربارهء نپتون و فلكان تصريحى به وجود كرهء بخارى نكردهاند - چنان كه در مسئلهء تعداد زمينها ذكر كرديم - و به زودى تصريحات فلاسفهء جديد دربارهء وجود كرهء بخار براى هر يك از سيارات خواهد آمد . البته فراموش نشده است كه پيش از اين گفتيم يك عدهء كرات
هامش
( 1 ) . الرحمن ، آيهء 33 .
( 2 ) . متن حديث : فإذا كان يَومَ القيامةِ أحاطَتْ سَماءُ الدنيا بالأَرضِ ، و أَحاطَت السماءُ الثانيةُ بسَماءِ الدنيا ، و أحاطَتْ السماءُ الثالثةُ بالسماءِ الثالثةِ و أحاطَتْ كلُّ سَماءٍ بالتي يَليها ثمّ يُنادي : يا معشرَ الجنِّ و الإنسِ .