دو كتاب مورد اشتباه است « 1 » .
و علت اين كه اين ثقل عظيم بر اعضاى انسان تأثير نمىكند ، با اين كه توانايى تحمل صد يكم اين وزن را هم ندارد ، يكى اين است كه فشار هوا بر اعضاى انسان از همه جهت و همه طرف به طور مساوى است . ديگر آن كه هواى داخلى بدن انسان دافع و مانع فشار هواى خارجى است ! يا از جهت اين كه هواى داخلى با فشار از بدن بيرون مىآيد و فشار خارجى را خنثى مىكند . يا از جهت اتصالى كه اجزاى هواى خارج و داخل با هم دارند فشار هر دو تعديل و سبك مىشود ، مانند ماهى كه در قعر درياست با آن كه خدا مىداند چه مقدار آب بر پشت اوست ، اصلًا از وزن و سنگينى آب ناراحت نمىشود « 2 » .
خلاصهء كلام آن كه : از ثبوت وزن و ثقل براى كرهء بخار - چنان كه دلايل آن را ديديم - و اثبات آن براى آسمانها ، تأييد مىشود ترتيبى كه ما اختيار نموديم قابل قبول است . ما گفتيم : زمينهاى هفتگانه ، همان اراضى سياره است و آسمانهاى هفتگانه ، عبارت از كرات بخارى است كه محيط بر آن اراضى است و ادعاى اين كه آسمانها عبارت از افلاك فلاسفه است ، به كلى بىاصل و بىپايه است و در مسئلهء بعدى ، ترتيب مزبور روشن و واضح خواهد شد به طورى كه شك و شبههاى باقى نخواهد ماند و خواهيد ديد كه شرق چگونه با نور وحى در كشف اسرار هستى از غرب جلوتر افتاده است .
و چه نيكو نوشت استاد بزرگ و اديب مشهور عرب « ميخاييل نعيمه » :
آنچه را كه شرق نسلها پيش به واسطهء ايمان و آزمايشهاى معنوى و روحى خود درك كرد و فهميد ، امروز غرب مىخواهد آن را با ميكروسكوپ و تلسكوپش بفهمد
هامش
( 1 ) . كدام درست و كدام اشتباه است ؟ زيرا از شش هزار تا 33 هزار ، خيلى تفاوت است و اين قدر تفاوت ، حتماً نتيجه اختلاف رأى نيست بلكه اشتباه است . ( ف )
( 2 ) . زيرا فشار آب از همه طرف بر همهء بدن او مساوى است . ( ف )