و دريابد ! و عبرت انگيز اين جاست كه غرب هر چه بيشتر تعمق كرده و فكر مىكند ، به سوى شرق باز مىگردد و گرد و غبار را از چهرهء تعليمات آن برمىدارد و سپس آنها را به عنوان حقايق نوين به هموطنان و برادران خود عرضه مىدارد . و امروز غرب در فلسفههاى چين و هند و عرب و عجم ، كاوش و تحقيق مىكند ، تا كليد مشكلات و اسرار هستى را دريابد و پيدا كند ! « 1 » .
اين جملات طلايى را كه اين عرب بزرگ و دانشمند نوشته است ، يك بار ديگر بخوان ! و سپس در وضع اسفناك و ميراث به غارت رفتهء خود كمى فكر كن و ببين كه چگونه ديگران از آن بهره بردارى كرده و ملتها بدان افتخار مىكنند ؟
در صورتى كه در آن روزگارى كه تو سربلند بودى و علم و دانش و فرهنگ از اطراف و جوانب تو ، مىباريد ، آنان هيچ گونه افتخارى نداشتند .
وضع امروز ما جداً تأسفآور و نكبتبار است و بايست براى از بين رفتن آثار خود ، گريه كنيم . . . . آرى بايد گريه كنيم كه چگونه در قرون پيشين در فكر كسب علم و دانش نبوديم تا بتوانيم محيط سالمى براى پيشرفت فرهنگ و علوم خود به وجود آوريم و امروز نيازمند غربىها نگرديم ؟ . . . .
* * *
هامش
( 1 ) . ميخاييل نعيمه ، دانشمند مسيحى معروف ، اين مطلب را در ضمن نامهاى ، پس از انتشار كتاب ، از نيويورك نوشته و براى مؤلف فرستاده است . . . . ( خ )