بود كه بگويد : « ثمّ دَحاها مِن عرفاتَ إِلى الكعبةِ ؛ پس حركت داد زمين را از عرفات تا كعبه » براى اين كه درنتيجهء مراجعت به اولين نقطهء حركت كه كعبه است دوران و حركت وضعى تمام شود نه اين كه به جاى كعبه منى را ذكر كند كه مستلزم زيادتى حركت از مقدار گردش محورى است .
جواب : مىگوييم تعبيرى كه در آخر خبر به جهت منى شده منافى با انطباق بر كعبه نيست و با اين حال علت ذكر منى به جاى كعبه ، بيان يك نكته مهم و مخفى است و آن به طورى كه گمان مىكنم : اشارهء امام عليه السلام به زيادتى حركت شبانهروزى است بر حركت محورى ، زيرا كه حركت شبانه روزى در هر 24 ساعت تمام يك دور و حركت محورى در هر 23 ساعت و 59 دقيقه و 49 ثانيه يك دور است . پس امام عليه السلام در اين خبر ، حركت شبانه روزى زمين را كه علت پيدايش روز و شب است با يك نحوه تعبيرى بيان نموده كه حركت محورى نيز از آن استنباط مىشود .
و شرح مختصر آن اين است كه حركت شبانه روزى زمين مركب است از حركت محورى و مقدار كمى از حركت ساليانه و چون بقعههاى زمين در هر ثانيه داراى 450 متر حركت محورى و سىهزار متر و پانصد متر در ثانيه حركت انتقالى و در يك ساعت بيشتر از 100000 كيلومتر است « 1 » لازم مىآيد اضافه بودن مسافت سير زمين ، بر مسافتى كه مختص به حركت محورى است ، به طورى كه سير اين مسافت زيادى موافق با آن مقدار حركتى است كه از سير محورى زياد مىآيد و اضافهء مسافت بين كعبه و منى با نظر تقريبى وافى براى تسويهء اين معناست و اما اگر بخواهيم با نظر تحقيقى وارد اين مبحث شويم مجالى وسيع و مقالهء مبسوطتر لازم است و آن مخالف با مقتضاى حال است .
هامش
( 1 ) . « موروخورى » در كتاب خود گويد : زمين در سير سالانه خود ، به دور خورشيد يعنى در مدت 365 روز و 5 ساعت 48 دقيقه و 26 ثانيه نهصد و سى ميليون كيلومتر مسافت مىپيمايد .