معنا چنين است : پس ساكن شد زمين با حفظ حركتى كه داشت ، و مستفاد چنين است كه زمين از اضطراب وتزلزل آرام گرفت ، با اين كه در فضا متحرك است ، چنان كه مثلًا گفته مىشود :
« ثبت زيد على خوفه فى محاربة عمرو ؛ ثبات ورزيد زيد با همه ترسى كه در جنگ با عمرو داشت » پس امام عليه السلام در كلام خود اثبات كرده سكون و آرامش زمين را به واسطهء كوهها از اضطراب و تمايل ! . همچنان كه در خطبهء ديگر صريحاً مىفرمايد :
فَسَكَنَتْ مِنَ المَيَدانِ لِرُسوبِ الجِبالِ في قَطِعِ أَديمِها ؛
پس آرام گرفت زمين به واسطهء فرو رفتن ريشهء كوهها در دل قطعههاى آن . « 1 » و تحقيق اين معانى را پيش از اين هم نموديم و در اين خبر مقصود از سكون ، سكون از اصل حركت نيست ( كه به كلى جامد و بىحركت باشد ) و از اين رو حركت را نيز قيد كرده و فرموده است : در عين حركت ، سكونت هم داشت : چنان كه در خطبهء ديگر فرموده است :
فَسَكَنَتِ الأرضُ مَدْحُوَّةً في لُجَّةٍ تَيّارَةٍ ؛
آرام گرفت زمين در حالتى كه متحرك بود در لجهء مواج !
و اين سبك از گفتار ، گفتار كسى است كه تعبير را با فنون بلاغت زينت مىبخشد و بدون شك اگر در اطراف اين خبر تأمل و دقت كنيم به طور حتم ، به آنچه شنيديم يقين مىكنيم ، زيرا حضرتش در اول ، بيان خلقت زمين را فرموده و سپس توضيح داده است كه چگونه كوهها در آن نصب شدهاند ؟ كه آن را از اعوجاج و تمايل محفوظ دارد و از مضطرب ساختن اهلش آرام بگيرد با اين كه در فضا سير مىكند و اين مصونيت از اضطراب و تمايل ، نتيجهء پيوند شدن اجزاى زمين به يكديگر است ، به واسطهء ريشهها
هامش
( 1 ) . چنان كه در پاورقى چند صفحه قبل اشاره شد ، اين حقيقتى است كه طبق نوشتهء « ژرژگاموف » در قرن ما كشف شده و قبل از آن دانشمندان هيئت از آن اطلاعاتى نداشتند . ولى چنان كه ملاحظه مىفرماييد ، امام على عليه السلام در 13 قرن پيش ، صريحاً اين حقيقت را اعلام مىدارد . ( خ )