اثبات اين موضوع در مسئلهء ششم خواهد آمد ) .
دليل يازدهم : در كتاب شيخ « ابوليث سمرقندى » از « ابن عباس » روايت شده است كه : « ستارگان در آسمان معلقند « 1 » و مؤيد اين معناست خبر « ابن سلام » كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله روايت كرده كه اختران و ستارگان در هوا معلقند ، چنان كه خبر مشهور « فضل بن عمر » از امام صادق عليه السلام نيز مؤيد اين معناست كه فرمود : « كسى را كه از علم اين نجوم معلق در آسمان عميقاً مطلع باشد نمىيابم . البته با حواس ظاهرى از حقيقت مسائل نجومى نمىتوان واقف شد . . . . نجومى كه معلقند و گاهى طلوع و گاهى غروب مىكنند و در زير زمين همانند آسمان ، شناور و در حركتند . . . » . و تمام آنچه بدين مضمون وارد شده با هيئت جديد مناسب است كه ستارگان و اجرام آسمانى را به طور كلى و به حكم ناموس جذب و كشش و قدرت حق ، در فضاى وسيعى معلق و هر يك را در مدار مخصوصى جارى و متحرك دانسته و ثابت بودن آنها را در جسم فلكى ، چنان كه قدما پنداشتهاند ، انكار كرده است .
دليل دوازدهم : در بحارالانوار به روايت « تفسير فرات » از امير عليه السلام مروى است كه در وصف خورشيد و ماه فرمود : « به درستى كه خدا مهر و ماه را در فلك روان ساخته و فلك دريايى است مستطيل ما بين آسمان و زمين » . « 2 » اين حديث نيز مطابق نظريهء جديد و بر خلاف نظام قديم دلالت صريح دارد كه هر جرم آسمانى ، خود به خود در متن فلك روان است . و به علاوه معناى فلك را تشريح نموده ، مىفرمايد : فلك دريايى است دراز و كشيده ميان آسمان و زمين ( يعنى در فضاى بالاسر ) و فرض دراز بودن آن جز در هيئت جديد محلى ندارد ، زيرا فلك چنان كه گفتيم ، در نزد متأخرين عبارت است از خط سير كواكب كه نيروى وهم و خيال آن را به شكل بيضى در فضا
هامش
( 1 ) . إنّ النجومَ مُعَلّقةٌ في السماءِ .
( 2 ) . إِنَّ اللَّهَ جَعَلَهما يَجرِيانِ في الفَلَكِ و الفَلَكُ بَحرٌ بينَ السماءِ و الأَرضِ مُستَطيلٌ في السماءِ و الأرضِ . . . .