گاليله « 1 » ، گاندى « 2 » ، بتهوون « 3 » و ديگر عناصر چرخه انسانى كامل نيز صادق است .
نمونههاى مثبتى كه در تاييد اين حقيقت بيان شد ، موارد ديگرى را نيز مطرح مىسازد كه عدم همراهى عقل و وجدان در مورد آنها به ويرانى و مرگ انجاميده است .
آدولف هيتلر و ماكياول ، مولف كتاب ننگين « شهريار » ، و حجاج بن يوسف ثقفى ، و چنگيز خان ، و اسكندر مقدونى ، و برخى از دانشمندان هستهاى كه موافق آزمايشهاى هستهاى بر روى انسانها هستند ؛ آيا همه اين افراد از عقل و ادراكى گسترده و بسيار فراتر از ديگران برخوردار نبودند ؟ با اين حال ، آيا چيزى جز كشتار و ويرانى و تعدى به كرامت انسانها و ارزشهاى تمدنى و ميراث تلاشهاى بشرى بهبار آوردند ؟ عقلهاى آنان از همراهى وجدانى سالم و عاطفهاى با كرامت بىبهره بود و زمانى كه نه وجدانى باشد و نه عاطفهاى ، سودى از عقل و ادراك برنمىخيزد كه برعكس ، بيم گزند و آسيبرسانى آن بيشتر است .
اين مقال را مجال آن نيست كه سخن در باب اختلاف قوا و نيروهاى انسانى چون عاطفه و وجدان و عقل را تفصيل بدهد ؛ چه بدون شك اين نيروها با يكديگر همكارى داشته و به هم واكنش نشان مىدهند ، تنها اين مسئله مهم است كه مراد از عقل شناخته شود . معناى عقل در اينجا ، نيرو و استعدادى است كه مسائل را درك مىكند ، به گونهاى كه ميان سبب و نتيجه ارتباط برقرار ساخته و علت را به معلول پيوند مىدهد و در گسترهاى از اعداد و ارقام و در چارچوبى مشخص راه مىپيمايد كه بهطور طبيعى كمتر از شرايط عمومى زندگى انسانى تاثير مىپذيرد .
هامش
( 1 ) . گاليله ، دانشمند معروف كه بهجرم كشف كروى بودن زمين و چرخش آن بهدور خورشيد از طرف كليسا محاكمه و محكوم به اعدام و مجبور به انكار كشف خود گرديد .
( 2 ) . مهانداس كارامچاند گاندى ( 2 اكتبر 1869 - / 30 ژانويه 1948 ) ( 10 مهر 9 - / 1248 - / بهمن 1326 ) رهبر سياسى و معنوى هندىها بود كه ملت هند را در راه آزادى از استعمار امپراتورى بريتانيا رهبرى كرد .
( 3 ) . لدويگ وان بتهوون ( 16 دسامبر 1770 - / 26 مارس 1827 ) يكى از موسيقىدانان برجسته آلمانى بود كه بيشتر زندگى خود را در وين سپرى كرد . م