است و گرانتر و بزرگتر از آن است كه ساخته بشر خوانده شود . نظامها و قانونها در ايجاد رابطههاى انسانى تنها تا جايى موفق خواهند بود كه عقل و وجدان را همراه خود داشته باشند و آنها را به خير و نيكى قانع سازند . همچنين همآهنگى و انسجام كامل ميان عرضه فرصتهاى شغلى مفيد و اراده كار در يك جا فراهم آورد تا تضمينى براى فرد و سپس جامعه بوده و پيشرفت در مسير تمدن صورت پذيرد .
هر آنچه در اين مجال درباره افراد و گروههاى عادى گفته شد ، در تاريخ انديشمندان و قانونگذاران و دانشمندان و مخترعان و ديگر نخبگان نيز وجود داشته است . اگر نگاهى به تاريخ و زندگى افرادى انداخته شود كه خدمتى براى انسانيت و تمدن انسانى انجام دادهاند ، مشخص خواهد شد كه عقل تنها معيارى نبوده كه آنان را به راه درست رهنمون شده است . عقل ابزارى خشك و بىروح است و تنها توانايى بررسى و فهم اعداد و ارقام ، و صورتها و حالتهاى مشخص و چارچوبدار را دارد .
بنابراين ، عقل توانايى تشخيص راه راست را دارد ، ولى انگيزه لازم براى پيمودن آن و تحمل سختىها و ناملايمات آن را ايجاد نمىكند . وجدان سالم و عواطف توفنده ، انگيزه و دافعه لازم بهشمار مىآيند . بهعنوان مثال چه چيز مىتوانست ماركونى « 1 » را به عزلت و انزوايى هولناكو ملالآور وادارد و او را از زيبايىهاى زندگى به افسردگى تنهايى بكشاند ، به جز وجدانى بانشاط كه او را بر خدمت رساندن به مردم و تمدن انسانى ترغيب مىكرد و عواطفى كه وجدان سالم و با نشاط او را گرما و حرارت مىبخشيد . آنچه در مورد ماركونى گفته مىشود در مورد پاستور « 2 » ،
هامش
( 1 ) . گوليلمو ماركونى ( 25 آوريل 1873 - / 20 ژوئيه 1937 ) مهندس برق ايتاليايى و دريافتكننده جايزه نوبل بود كهسيستم بىسيم تلگرافى يا همان راديو را اختراع كرد . ( مترجم )
( 2 ) . لويى پاستور ، از شيمىدانان و زيستشناسان مشهور فرانسوى كه اشتهار وى مديون شناخت نقش باكترىها دربروز بيمارى و كشف واكس ضد هارى مىباشد .