اطمينان و اعتماد فرزند ابوطالب به وجدان و ذات انسانى ، مانند اطمينان بزرگانى بود كه از عقل روشنبين و قلب لبريز از حرارت انسانى بهرهمند بودند ؛ قلبى كه به سبب عشقى ژرف و بىانتها مىتپيد .
اعتماد وى به وجدان چونان اعتماد مسيح ، محمد ، سقراط ، بتهوون ، روسو « 1 » ، گوركى « 2 » ، پاستور و گاندى و ديگر بزرگان و انديشمندانى بود كه قلبشان دريچههاى نورى غير قابل مقايسه با ديگر نورها براى آنان گشوده بود . بر اساس همين اطمينان و اعتماد بود كه امام على امثال و حكمتهاى خود را بيان كرد و همين است كه افكار و ارشادهاى او را در خطاب با وجدان ، به همديگر گره مىزند .
امام على از وجود جنبههاى نيكى و خير در درون مردم خاطر جمع بود ، هرچند كه مردم بدىها و مصيبتهاى فراوانى براى او بهبار آورده بودند ؛ با اين حال بذرهاى اطمينان را در قلبهاى همگان پاشيد . او مىدانست كه در ميان مردم گروهى بر حق و گروهى بر باطل هستند ؛ گروهى راست مىگويند و ديگرانى دروغ . . . اما بهتر آن است كه انسان ديده خود را بر نقاط نيك و روشن بگشايد . باشد كه همين نقاط ، رشد يابد و مجالى براى شر و بدى باقى نگذارد . هيچ بعيد نيست كه آموزش و ارايه نمونههايى روشن و نيك ، بهتر و سودمندتر باشد . چه بسيار مواردى كه امام به ضرورت اعتماد به وجدان انسانى سفارش نمود . يك بار فرمود : « چون كسى به تو گمان نيك برد ، خوشبينى او را تصديق كن . » « 3 » و در جايى ديگر گفت : « شايسته نيست به سخنى كه از
هامش
( 1 ) . ژان ژاك روسو ( 1712 - / 1778 ) متفكر سوئيسى ، در سده هيجدهم و اوج روشنگرى اروپا مىزيست . انديشههاى او در زمينههاى سياسى ، ادبى و تربيتى ، تأثير بزرگى بر معاصران گذاشت . نقش فكرى او كه سالها در پاريس عمر سپرى كرد ، بهعنوان يكى از راهگشايان آرمانهاى انقلاب كبير فرانسه قابل انكار نيست .
( 2 ) . ماكسيم گوركى ، داستاننويس ، نمايشنامهنويس ، مقالهنويس و انقلابى روس و از بنيانگذاران سبك رئاليسم سوسياليستى بود . م
( 3 ) . نهجالبلاغه ، حكمت 248 .