بر اين اساس ، لازم است در اين زمينه توضيحى داده شود .
پس ذهن و عقل خلاق و نوآور ، بايد از همراهى وجدان و عاطفه در وجود انسان بهرهمند باشد تا به مسيرى نيك رهنمون شود . اين مسئله تنها در مورد قانونگذار نيست ، بلكه افرادى را نيز شامل مىشود كه قانون براى آنها وضع شده است ؛ افرادى كه از آنها خواسته شده تا به نظامى نيك وارد شوند يا به قوانينى احترام بگذراند ، اين افراد نيز بايد به درجهاى از خرسندى و رضايت وجدانى در كنار پذيرش عقلى صرف رسيده باشند تا انگيزه لازم براى پيمودن مسير تهذيب كامل انسانى پديد آيد و چارهاى جز اين نيست كه با فضايل اخلاقى كه نظامها و قوانين را با حصارهايى بلند و استوار احاطه كردهاند ، خو بگيرد .
بههمين دليل ، امام على تلاش مىكرد عواطف نيك را در افراد تحريك كرده و وجدانهاى سالمى كه گرد و غبار روزگار بر آنها نشسته ، بيدار سازد و آنها را به چالش انداخته و به نگاهداشت آن ترغيب نمايد . امام على در تمام سفارشها ، خطبهها ، عهدنامهها و سخنان خود ، وجدانها را مورد توجه قرار داد ؛ چرا كه ايشان به اين نكته توجه داشت كه پالايش اخلاقى ، يكى از بخشهاى سرپرستى نظامى عادلانه و حرارتبخشى به رفتارهاى انسانهاست .
همچنين فراموش نكرد كه اين تهذيب و پالايش از آن جهت كه بخشى از ارزشهاى انسانى بهشمار مىرود ، به تنهايى مطلوب است ؛ همانگونه كه براى حمايت از عدالت اجتماعى و راه و رسمهاى آن مهم بهشمار مىآيد ؛ چرا كه كنترلى براى گرايشها و تمايلات انسانى بهشمار مىرود . استعداد و توانايى شگفتانگيز امام نيز در اين مسير او را يارى داد و به واسطه آن به درون افراد و گروهها نفوذ كرد و اميال و خواهشهاى آنها را دريافت ، و طبيعت و اخلاقشان را شناخت و نيك و بد آن را درك كرد . سپس در پرتو اطمينان عميق به وجدان انسانى كه آن را خطاب قرار داده بود ، امر و نهى كرد ، به تصوير كشيد و دگرگون ساخت .
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 396
مساهمون: جورج جرداق
ص٣٩٦