به ظلم هستيد ، در صورتىكه ما آن را پيش از شما به مرحله عمل در آوردهايم ، پس درواقع شما در اين موضوع بيش از ده قرن ، از ما عقبماندهتر هستيد ، در حالى كه دهقرن پيش آن را كشف كردهايد ! . . .
* * * پيش از آنكه اين فصل را پايان دهم ، ناگزيرم تمام مطالب گذشته را بهطور اجمال و خلاصه در اينجا بيان كنم و آنگاه خواننده را دعوت نمايم بين جديدترين نظريات صحيح اجتماعى و اصول نظريه اجتماعى امام على ، مقايسهاى بهعمل آورد .
ما مىتوانيم فلسفهء اجتماع از نظر على را در نُه عبارت تلخيص و بيان كنيم كه طرز تفكر امام على درباره وضع جامعه از نظر ثروت و فقر ، و از جهت اختلافات طبقاتى بر آنها استوار است و قانون و دستور او در راه رفع نيازمندى از همگان و اجراى مساوات در حقوق و وظايف در بين توده مردم هم با پايهء آن قرار دارد . اين عبارات نهگانه چنين است :
1 . از احتكار جلوگيرى كن !
2 . هيچ فقيرى گرسنه نمانده ، مگر به آن سبب كه ثروتمندى از حق او بهرهمند گشته است .
3 . هيچ نعمت فراوانى را نديدم ، مگر آنكه در كنار آن حقى پايمال شده است .
4 . بايد سعى تو در آبادانى زمين ، بيشتر از فكر جمع نمودن ماليات باشد .
5 . من صحيح نمىدانم كسى را به كارى مجبور سازم كه آن را دوست ندارد .
6 . دلهاى آنان در بهشت و بدنشان در حال « كار » كردن است .
7 . نهر متعلق به كسى است كه در آن كار كرده ، نه كسى كه از شركت در حفر و تعمير آن دورى جسته است .
8 . كار و رنج هركسى را در حساب او منظور بدار ، و زحمت و كوشش او را به ديگرى نسبت مده !
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 309
مساهمون: جورج جرداق
ص٣٠٩