زمانى كه بخواهيم مملكتى را نابود سازيم ، ثروتمندان را امر كنيم - وسايل عياشى چنان فراهم شود - كه در آن به كارهاى ناشايست بپردازند و سزاوار هلاكت گردند ، پس ويرانش كنيم ، ويرانى كامل !
و براى آنكه محروميت در كنار توانگرى و نيازمندى در برابر غناى بيش از حد در جامعه واحدى بهوجود نيايد ، اسلام مىكوشد راههايى را كه به اين انحراف ضدانسانى منتهى شده و باعث پيدايش آن مىگردد ، از ميان ببرد . و اين راهها كه تحت عنوان احتكار ، استثمار ، فئوداليسم ، تجاوز به حقوق و مال مردم ، خودپرستى و امثال اينها ، خودنمايى مىكند ، پيامبر با همه آنها مىجنگد و آنها را مانند محرمات ديگر معرفى مىنمايد ؛ مثلًا دربارهء « احتكار » مىفرمايد : « هركس كه احتكار كند ، خطاكار است » و درباره غصب و بهزورگرفتن مال مردم ، به كيفرى سخت و ترسناك تهديد مىكند : « هرگاه كسى از زمين ، چيزى بهزور و ستم بگيرد ، از هفت زمين بر گردن او طوقى آويزان كنند » و باز مىفرمايد : « آن كس كه مال مسلمانى را بدون حق بگيرد ، خدا را در حالى ملاقات مىكند كه بر او خشمناك است » .
اما در مورد مسئله استثمار مردم كه شكل ظاهر آن در آن روز ، انواع مختلف رباخوارى بود ، قرآن مىفرمايد : « لا تَأْكُلُوا الرِّبا أَضْعافاً مُضاعَفَةً » ؛ ربا را با افزودنهاى مكرر مخوريد . و در جاى ديگر مىگويد : « وَأَحَلَّ اللَّهُ البَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبا » ؛ خداوند خريد و فروش را حلال و ربا را حرام كرده است .
و همچنان در تهديد رباخواران و سختگيرى بر آنان چنان پيش مىرود تا از عواقب وخيم استثمار انسان از انسان ، جلوگيرى به عمل آورد « 1 » و عدالت اجتماعى
هامش
( 1 ) . از آياتى كه در قرآن مجيد ، در تحريم ربا و رباخوارى آمده ، آيه 279 از سوره بقره است كه مىفرمايد : « يا أَ يُّهاالَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا ما بَقِىَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ * فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُوسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَلا تُظْلَمُونَ » ؛ شما كه ايمان آوردهايد ! از خدا بترسيد و اگر بهراستى مؤمن شدهايد از رباها هرچه باقى مانده ، رها كنيد و اگر نكرديد ، آماده جنگ خدا و پيغمبر شويد و اگر توبه كرديد ، سرمايههاتان از آن شماست ، نه ستم كنيد و نه ستم ببينيد ! م