ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 233

اندازه و ارزش خود نادان است ، به اندازه و ارزش ديگران نادانتر است ) . 5 - امير المؤمنين ( ع ) : نظر النّفس للنّفس ، العناية بصلاح النّفس ( 1 ) ( نظر و شناسائى نفس در بارهء خويشتن ، اهميت دادن به صلاح نفس است ) . 6 - نال الفوز الأكبر من ظفر بمعرفة النّفس ( 2 ) ( به رستگارى بزرگترى نائل شد كسى كه به معرفت نفس پيروز گشت ) . 7 - امير المؤمنين ( ع ) : غاية المعرفة أن يعرف المرء نفسه ( 3 ) ( نهايت معرفت اينست كه انسان خويشتن را بشناسد ) . 8 - من عرف نفسه فقد انتهى ألى غاية كلّ علم و معرفة ( 4 ) ( هر كس كه خويشتن را شناخت ، به نهايت هر علم و معرفتى نائل شده است . اين دو روايت تقريبا يك مضمون را بيان مىكنند كه فوق العاده با اهميت است . براى دريافت اهميت مضمون دو روايت ، توجه بيك مسئلهء مهم ضرورى است . اين مسئله چنين است كه بعضى از حكماى اسلامى مىگويند : « آغاز علم از خدا و پايان علم رو به خدا است » و برخى از متفكران مغرب زمين گفته‌اند : « اسناد آغاز علم به خدا مجاز است . ولى اين كه پايان علم خدا است ، حقيقت است » بنا بر اين ، در اين كه پايان علم رو به خدا است ، مورد اعتقاد حكماء و جهان بينان فراوانى است . البته اين مطلب را متكفران شرقى اسلامى و مغرب زمينىها بيك شكل و بيان نگفته‌اند ، بلكه با عبارات و اشكال مختلفى آن را ابراز نموده‌اند . بهر حال ، اگر ما آغاز علم را از آن مرحلهء معرفت بدانيم كه هر معلومى در جهان هستى وابسته به كل هستى وابسته به هستى آفرين است ، نسبت آغاز علم به خدا نيز كاملا صحيح خواهد بود . در مضمون دو روايت فوق پايان و انتهاى