از وجود خويش كنار گذارند و كار كنند و به لقمه نانى خرسند باشند ، تا دهانهاى كثيف گروهى كه با دستى حكومت را مىچرخانند و با دستى مردم را افسار مىزنند ، هستى آنها را ببلعند .
ولاء چيست و موالى چه كسانى هستند ؟
« ولاء » در اصطلاح گذشتگان ، حالتى است كه درواقع حدواسط بردگى و آزادى است ؛ برده هنگامى كه از قيد رقيت آزاد مىشود ، از آزادى كامل بهرهمند نمىشود ، بلكه باز هم با ارباب سابق خود نوعى ارتباط دارد كه نه مثل ارتباط برده با ارباب ، و نه مثل ارتباط آزاد با آزاد است . بلكه رابطهاى ميانه است ؛ ميان بردگى و آزادى و نوعى بردگى تعديل شده به شمار مىآيد .
« موالى » در اصطلاح گذشتگان به مسلمانان غيرعرب مىگفتند . اينان يا اسيران جنگى بودند كه به بردگى گرفته شده ، سپس به آزادى ولاء رسيدهاند يا از كشورهايى هستند كه مسلمين آنها را فتح كرده و در قلمرو حكومت خود قرار دادهاند و بر اثر دوستى با عرب و اطاعت از حكومت عربى ، موالى خوانده مىشدند .
گروه موالى در آن روزگار ، رنگ عربيت به خود نگرفتند . اينان ضمن همكاريهايى كه با دولتهاى عربى داشتند ، آنها را از لحاظ پيشرفتهاى عمرانى و فكرى يارى نمودند و در زبان عربى به مرتبه استادى رسيدند . آنها با سرودن شعر و به يادگار گذاشتن آثار علمى و فلسفى و خدمات ارزندهء ديگر ، به فرهنگ عربى شكوه بخشيدند . خرد و وجدان خود را ، با خرد و وجدان عرب به هم آميختند ، و