اخلاقى خود را به همراه داشت . على ( ع ) در نبرد صفين ، همان على ( ع ) در جنگ جمل است و آن على ( ع ) كه به دشمنان خود اجازه مىداد آب بنوشند ، دشمنانى كه خون او را مباح مىدانستند و او را از نوشيدن آب منع مىكردند تا از تشنگى بميرد ، همان على ( ع ) بود كه مىگفت : « برادر خود را با احسانت سرزنش كن و با نيكيت بازگردان » و « بهترين خوبيها به بدى مىكشد . » و « نسبت به دشمن خود ، بزرگوارى را برگزين ، زيرا انتخاب اين راه شيرينترين نوع پيروزى است . »
آن على ( ع ) كه عمرو بن عاص را رها كرد و او را نكشت ، همان على ( ع ) است كه قبلًا گفته بود : « آن مجاهدى كه در راه خدا شهيد شود ، پاداشش بيشتر از آن كسى نيست كه با وجود قدرت عفو كند . آدم عفيف و با گذشت ، گويا فرشتهاى از فرشتگان است ! » و « سزاوارترين مردم به عفو و گذشت كسانى هستند كه قدرت كيفر دادن بيشترى دارند . » او همان على ( ع ) است كه بعدها به مردم دربارهء قاتل خود مىگويد :
« و ان تعفوا اقرب الى التقوى ! »
( اگر او را عفو كنيد به تقوى نزديكتر است . ) على ( ع ) قهرمان اين دو حادثه ، همان مرد بزرگى است كه براى كشتگان دشمن خود در جنگ جمل گريست !
* * * آرى ، مرز شخصيّت بزرگ على ( ع ) در آن حدودى نيست كه برخى از دوستانش انديشيدهاند . شخصيّت على ( ع ) در حدود فرماندهى كه تمام وجودش را پيروزى بر دشمن احاطه كرده و حسابى براى ارزشهاى انسانى مهمتر از پيروزى نگشوده ، نيست كه قوانين جنگى و اجتماعى نمىتواند آنها را دريابد ، بلكه تنها وجدانهاى پاك و اخلاق بزرگ مىتوانند آنها را هضم كند .
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 1935
مساهمون: جورج جرداق
ص١٩٣٥