آرى حدود شخصيّت على ( ع ) برتر از آن است كه او را وادارد كه انسانها را ، گرچه دشمنش باشد ، از آب بازدارد . هرچند منع آب باعث پيروزى على ( ع ) و شكست دشمنش باشد و هرچند كه قوانين صلح و جنگ بشر چنين تدبيرى را مجاز بشمارد ، على ( ع ) اين كار را نمىپذيرد ، چون او براى زندگى و زندگان احترامى بالاتر از قوانين وضعى قائل است ! مرزهاى شخصيّت على ( ع ) ، والاتر از آن است كه با معيارهاى خشك حسابگرانه ارزيابى شود . گرچه براى على ( ع ) آسان بود كه به نالهء عمرو بن عاص در زير شمشير اعتنا نكند و او را بكشد ! ولى شرم و بزرگوارى على ( ع ) بيش از آن است كه چنين كند ؛ كارى را كه افراد عفيف و بزرگوار زير بار آن نمىروند !
على ( ع ) در اين دو حادثهء تاريخى ، صفحاتى از كردار « جوانمردى » را نقش مىزند كه تمامى آن ، زيبايى و ارزش است . البته شمول جوانمردى بيش از شجاعت است ، زيرا اين كلمه ، تمام امتيازات شجاعت به اضافهء شرافت نفس و اخلاق شايسته و نيكى به زندگان را دربر دارد و همين ويژگىهاست كه افراد را در رديف سروران انسانيّت كه در هر مقياسى داراى ارزش و اعتبار هستند ، قرار مىدهد .
اگر فردشجاع به سرعت عمل و غلبه اكتفا مىكند ، جوانمرد به اين دو اكتفا نمىكند ، بلكه اين دو عمل را در شرايطى از عفت ، حلم ، مهربانى و از خودگذشتگى قرار مىدهد . و اگر شجاعت ، ارزشها را در چگونگى چيرگى و پيروزى ناديده مىگيرد ، جوانمردى اين ارزشها را اساس هر پيروزى و چيرگى مىداند . و بر اين اصل است كه مرگ در نظر جوانمرد ، آسانتر از آن است كه پيروزىاى به دست آورد كه اخلاق شايسته و صفاى وجدان در آن نقشى نداشته باشد . و اگر
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 1936
مساهمون: جورج جرداق
ص١٩٣٦