اصيل و طبيعى باشد ، نه آنكه به زحمت و زور بهوجود آيد . پس اگر علم و لياقت در مردى پيدا شد ولى او فاقد مزاياى اخلاقى شرافتمندانه بود ، علىبن ابيطالب اجازه نمىدهد كه او در مسند قضاوت بنشيند . و البته امام على ، چگونگى همه اين امتيازات و مزاياى اخلاقى را در تمامى عهدنامهها و سفارشهاى خود ، بهويژه در فرمان خود به مالك اشتر نخعى ، بيان داشته است .
علىبن ابيطالب در قاضى ، گشادهدلى ، خوددارى ، خوشرويى ، پاكى قلب ، درستى وجدان ، ملايمت و نرمش با طرفين دعوى را حتى اگر كلام تندى به زبان آورند كه بر قاضى ناگوار باشد شرط مىداند . علىبن ابيطالب براى خوشرفتارى و نرمش با مردم ، مقام بزرگى قائل است و مىفرمايد : « نرمش و خوشرفتارى ، اساس علم و دانش است . »
امام همچنين در « قاضى » شرط مىداند كه عدالت را بهطور مطلق دوست بدارد و ميل عميق و اصيلى براى برچيدن بساط ظلم و ستم داشته باشد ، در قضاوت عجله و شتاب نكند ، خشمناك نشود و در كارها آزمودگى كامل داشته باشد و هرگز طمعكار نگردد و در گفتن حق ، از هيچكس نترسد و هراسى به خود راه ندهد و به هيچوجه احساس نزديكشدن به بزرگان و اشراف در او ايجاد نشود .
امام در فرمان خود به مالك اشتر نخعى ، مىفرمايد :
« . . . براى قضاوت در بين مردم ، كسى را انتخاب كن كه بهنظر و عقيده خودت ، بهترين آنان است . كسى كه كارها او را در تنگنا قرار ندهد و طرفين دعوى باعث تنگى خلق وى نشوند . اگر لغزشى از او سرزد ، آن را دريابد ، نه آنكه مدتى در اشتباه باقى بماند و چون حق را
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 920
مساهمون: جورج جرداق
ص٩٢٠