دوردست ، از خشكى و دريا ، جلگه و كوه ، و نقاط صعبالعبور بهسوى تو جلب مىكنند . امور آنان را چه در مركز فرمانروايى تو باشند و چه در شهرهاى اطراف ، بهدقت مورد رسيدگى قرار ده و به آنان توجه داشته باش » .
امام على دربارهء كشاورزان نيز توصيه كرده و مىفرمايد :
« . . . موضوع خراج « 1 » را آنطور رسيدگى كن كه اهل خراج و دهقانان را به صلاح آرد ، زيرا با اصلاح امر خراج و خراجگذار ، كار ساير مردم نيز درست مىشود و اصلاح كار ديگر مردم بستگى به اصلاح كار خراج دارد ، چه همه مردم وابسته به خراج و اهل خراجند و البته بايد توجه تو به آبادانى اراضى بيشتر از توجه تو به دريافت خراج باشد ، زيرا با آبادبودن زمين مىتوان خراج مطالبه كرد و هركس كه از زمين آبادنشده خراج طلب كند ، كشور را ويران نموده و بندگان خدا را هلاك مىسازد و فرمانروايى او بهزودى سپرى مىشود . و هرگاه خراجگزاران از سنگينى آن ناليدند ، يا از پيدايش آفات زمينى و آسمانى و قطع آب ، يا نيامدن باران و يا افتادن سيل در زراعت يا كمآبى ، شكايت كردند ، به اندازهاى كه كارشان اصلاح بشود ، به آنان تخفيف بده و از ميزان خراجشان كم كن . و البته اين تخفيف بهنظر تو سنگين نيايد زيرا آن ذخيرهاى است كه به تو برمىگردد ، چه بدينوسيله شهرها آباد مىشود و اين خود موجب آراستگى فرمانروايى استاندار مىگردد . . . »
هامش
( 1 ) . خراج بيشتر به مالياتى گفته مىشود كه از زمين يا محصولات كشاورزى دريافت مىشود . م