كارى را انجام دهد ، بهوجود خواهد آورد و از اينجاست كه مىفرمايد : « بدون ترديد دلها را ، خواهش ، روآوردن و روگردانيدنى است و شما از راه خواهش و روآوردن آنها ، بهسوى آنها بياييد ( و كارى از آنها بخواهيد ) زيرا كه هرگاه قلب به انجام كارى مجبور شود ، كور گردد » ! و با اين روش درست و صحيح كه امام على آن را در قبال وجدان و درون انسانها پيش مىگيرد ، درواقع مىخواهد بهطور آشكار اين اصل را تثبيت كند كه : مردم در پيدايش و تولد آزاد هستند و هيچگونه زور و فشار نبايد بر آنها متوجه گردد .
مردم در نظر امام على و همچنين در نزد بنيانگذاران اعلاميهء حقوق بشر آزاد بهدنيا مىآيند و بايد هم همچنان آزاد بمانند و زندگى كنند .
* * * اگر ماده نخستين اعلاميهء حقوق بشر فرانسه معنى آزادى را بيان نداشته ، مواد بعدى آن ، براى آزادى تعريف عامى را مىآورد كه داراى ابعاد و ريشههايى است . والبته اين اعلاميه ، در هر صورت ، اعلاميهاى است كه اصول اساسى حقوق بشر را بيان مىدارد و فروع و جزئيات را به حال خود مىگذارد كه قانون ، آنها را بيان كند و البته حدود قانون هم در چهارچوبى از اصول و قواعدى خواهد بود كه اعلاميه حقوق بشر معين ساخته است . و هنگامى كه اين اصول اساسى روشن شد ، براى متفكران آسان خواهد بود كه تفصيلات و مشكلات را ، طبق مقتضيات انسان آزاد ، در جامعهء آزاد حل كنند ؛ ولى مهمترين مظاهر آزادى كه مورد بحث فلاسفه و انديشمندان قرارگرفته است ، در موضوعات زير خلاصه مىشود :
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 879
مساهمون: جورج جرداق
ص٨٧٩