محروم است مگر آنكه به راه حق و حقيقت هدايت شود . اكنون چگونه حكم و داورى مىكنيد ؟ « 1 » و مىفرمايد : « آيا فرد دانا و نادان با هم برابرند و تنها خردمندان خوب مىدانستند - كه اينطور نيست - » « 2 »
و نيز در قصّهء حضرت آدم كه ملائكه گفتند : « خداوندا آيا در روى زمين موجودى را قرار مىدهى كه فساد و خونريزى نمايد با آنكه ما تسبيح و حمد تو را به جا آوريم و تو را تقديس مىكنيم . خداوند فرمود : من چيزهايى مىدانم كه شما خبر نداريد . خداى متعال به حضرت آدم نامهاى همه چيز را ياد داد ، سپس آنها را به فرشتگان نشان داد و به آنها فرمود : نامهاى اين موجودات را به من بگوييد اگر صادق هستيد و به آنها علم داريد ، فرشتگان گفتند : پروردگارا شما از هر عيبى منزه و پاك هستيد ، جز آن چيزهايى كه به ما آموختهايد ما چيز ديگرى نمىدانيم و فقط شما دانا و حكيم هستيد و بس ، سپس خداوند به آدم فرمود :
نامهاى اينها را به فرشتگان ياد بدهد ، حضرت آدم ياد دادند ، خداوند فرمودند : آيا من به شما نگفتم كه من امور نهانى آسمانها و زمين را مىدانم و از ظاهر و پنهان شما باخبر هستم . « 3 »
خداوند متعال بوسيله اين آيه به فرشتگان فهماند كه آدم از فرشتگان سزاوارتر و براى خلافت خدا در روى زمين والاتر است زيرا او از فرشتگان داناتر و باخبرتر بود . خداوند در قصه طالوت مىفرمايد :
پيغمبرشان به آنها گفت : خداى متعال طالوت را به عنوان حاكم براى شما انتخاب كرد ، مردم گفتند به چه علت او بايد حاكم ما باشد در صورتى كه ما از او براى حكومت شايستهتر هستيم در حالى كه او مردى است فقير و لايق حكومت كردن نمىباشد ، پيغمبرشان به آنان گفت : خدا او را براى شما انتخاب كرد و به او دانش و نيروى بدنى داده و خداوند به هر كسى كه بخواهد حكومت مىدهد و اوست كه داراى رحمت وسيع و از حال بندگان آگاه هست . « 4 » خداى متعال در اين آيه علم و نيروى بدنى طالوت را علت برترى او بر ديگران قرار داده است و به همين خاطر او را از ميان مردم انتخاب كرده است . اين آيات كه ذكر شد موافق با ادلّهء عقليّه مىباشد و ثابت مىكند كسى كه علم او زيادتر است براى حكومت برتر است و همچنين دلالت مىكند به وجوب تقدّم حضرت على عليه السّلام بر تمام مسلمانان در جانشينى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله زيرا على عليه السّلام در علم و حكمت بر همه برترى داشت و هيچكدام از امت در رتبه او نبودند .
فصل پنجاه و ششم قضاوت درباره فرزند و دو پدر
يكى از موارد داورىهاى حضرت على عليه السّلام كه در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله رخ داد اين جريان است :
زمانيكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله على عليه السّلام را براى قضاوت بين مردم يمن فرستاد تا احكام الهى و حلال و حرام
هامش
( 1 ) - سوره يونس ، آيه 35 .
( 2 ) - سوره زمر ، آيه 9 .
( 3 ) - سوره بقره ، آيه 30 .
( 4 ) - سوره بقره .