برمىآيد كه در زمان مورد بحث تعداد آنها در قسمتهاى شرقى سرزمين اسلامى بسيار ناچيز بوده است و اين مذهب از طرفداران زيادى در شهرهاى ايران برخوردار نبوده است . مذهب تشيع به وسيله برخى از عربهايى كه از عراق آمدند و در شهر قم ساكن شدند ، از كوفه به آنجا آورده شد . حسن بن محمد قمى ( ت 378 ه ) در كتاب خود كه آن را تاريخ قم « 1 » ناميده است ، از تأسيس شهر قم به دست گروهى از عربهاى كوفه كه به اشعريان معروف بودند ، بحث كرده است . وى همچنين در اين كتاب از تلاش عدهء مذكور در منتقل كردن مذهب شيعه - كه بعدها به مذهب جعفرى معروف شد - به ايران سخن گفته است . ياقوت حموى نيز در مورد « قم » مطالبى را به تفصيل بيان داشته ، وى گفته است : قم شهر اسلامى جديدى است كه اثرى از غير مسلمانان در آن ديده نمىشود ؛ نخستين كسى كه آن را بنا كرد طلحة بن احوص اشعرى بوده است . . . مردم آنجا همه شيعهء اماميه « 2 » هستند و آغاز بناى آن به زمان حجاج بن يوسف در سال ( 83 ه ) برمىگردد . . . هنگامى كه عبد الرحمن بن محمد بن اشعث ( كه قبلا وى از طرف حجاج والى سجستان بود و بر عليه او خروج كرده بود ) شكست خورد و به كابل برگشت ، از جملهء همراهان او برادرانى به نامهاى عبد الله و احوص و عبد الرحمن و اسحاق و نعيم ، بودند كه آنها فرزندان سعيد بن مالك بن عامر اشعرى بودند . . . در ميان آنها عبد الله زودتر از ديگران وارد قم شد ، او فرزندى داشت كه در كوفه پرورش يافته بود و از كوفه به قم آمد ، وى شيعه بود و نيز او بود كه تشيع را به قم آورد و در اين راه به گونهاى موفق شد كه اكنون هيچ سنى مذهبى در آنجا وجود ندارد » « 3 » امام صادق ( ع ) كه امامت نياكان و اسلاف اماميه را عهدهدار بود اندكى پس از موفقيت حكومت بنى عباس وجود هرگونه شيعهء خود را در خراسان رد كرد ، مسعودى نوشته است : پس از آنكه ابو سلمه اولين وزير بنى عباس ، نامهاى به عبد الله بن حسن نوشت و در آن از او خواست تا خلافت مسلمين
هامش
( 1 ) - كتاب نام برده در سال 1353 در تهران به فارسى به چاپ رسيده است .
( 2 ) - در زمان حموى شيعه اسلاف اماميه و شيعه اماميه يكى بوده است .
( 3 ) - معجم البلدان ، ج 7 ، 1960 ) ، ص 159 و نيز در دوره جديد حرف قاف