چند گروه تقسيم شدند : گروهى على بن الحسين ( ع ) را امام دانستند و پيوسته بر اين عقيده باقى ماندند تا اينكه آن حضرت در مدينه . . . و در اوايل سال 94 ه . وفات كرد . . . » « 1 » . دستهاى مىگفتند : پس از امام حسين ( ع ) امامت به آخر رسيده و احدى پس از آن حضرت امام نيست و گروهى مىگفتند : پس از امام حسين ( ع ) امامت در فرزندان امام حسن ( ع ) و امام حسين ( ع ) مىباشد و هر كدام از فرزندان آنها كه ادعاى امامت كرد ، اطاعت او واجب است . . . » « 2 » .
بنابراين از مطالب گذشته مىتوان به اين نتيجه رسيد كه تا هنگام شهادت امام سجاد ( ع ) ( 94 ه ) شيعه منحصر در سه فرقه بود :
1 - كيسانيه ( چنانكه قبلا به آن اشاره شد ) .
2 - گروهى كه قائل بودند پس از امام حسين ( ع ) امامت به آخر رسيده است .
3 - گروهى كه قائل به امامت على بن الحسين ( ع ) بودند .
بعد از وفات امام سجاد ( ع ) گروهى از شيعيان كه به « زيديه » معروف شدند ، امامت را از آن فرزندش زيد دانستند . اين گروه معتقدند : « امامت در اولاد فاطمه ( ع ) است و جايز نيست از آنها به ديگران منتقل شود » ، ولى گفتند : هركس از اولاد زهرا ( ع ) كه عالم ، زاهد ، شجاع و سخى باشد و ادعاى امامت كند ، امام است و اطاعت او واجب و در اين جهت فرقى نمىكند كه از اولاد امام حسن ( ع ) باشد يا از اولاد امام حسين ( ع ) » « 3 » .
گروه ديگرى از شيعيان معتقد به استمرار امامت در اولاد امام حسين ( ع ) بودند و اين اعتقاد موجب حفظ و پابرجايى سلسلهاى از امامان شد كه جماعتى از شيعيان كه بعدها به اماميه معروف شدند ، امامت آنها را پذيرفتند . نوبختى مىگويد : كسانى كه به امامت على ( ع ) و پس از آن حضرت به حسن ( ع ) و سپس به حسين ( ع ) و پس از او به على بن الحسين ( ع ) معتقد بودند و بعد از آنها ابى جعفر محمد بن على بن الحسين باقر العلوم ( ع )
هامش
( 1 ) - فرق الشيعه ، ص 47 به بعد .
( 2 ) - همان مدرك ، ص 48 به بعد .
( 3 ) - شهرستانى ، الملل و النحل ، قاهرة ، 1948 ، ص 302 .